İHBİR İhracatında Güçlü Yükseliş: Hububat Sektörünün Zorlu Dönemdeki Stratejileri ve Gelecek Potansiyeli

Türk ekonomisinin lokomotif sektörlerinden biri olan hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri (HBYTM) sektörü, küresel piyasalardaki dalgalanmalara ve artan maliyetlere rağmen istikrarlı büyüme potansiyelini korumaktadır. Bu bağlamda, İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği (İHBİR), Ocak-Eylül 2024 döneminde gösterdiği başarılı performansla dikkatleri üzerine çekiyor. İHBİR’in ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre %10,5’lik önemli bir artışla 2,66 milyar dolara ulaşarak sektördeki lider konumunu pekiştirdi. Bu yükseliş, Türkiye geneli hububat sektörünün aynı dokuz aylık periyotta %1,57’lik bir düşüşle 8,72 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdiği bir dönemde, İHBİR’in uyguladığı stratejilerin ne kadar doğru olduğunu gözler önüne sermektedir.

Sektör temsilcileri, artan maliyetler ve küresel rekabet gibi zorluklarla mücadele ederken, İHBİR Yönetim Kurulu Başkanı Kazım Taycı, ihracatçıların yaşadığı sıkıntılara ve çözüm önerilerine odaklanıyor. Özellikle enerji, işçilik ve navlun giderlerindeki artışların ihracatçıları zorladığını belirten Taycı, devlet desteklerinin hayati önem taşıdığını vurguladı. SGK primlerinde düzenleme, navlun desteği, enerji, elektrik ve doğalgazda ihracatçılara yönelik teşvikler, sektörün rekabet gücünü artırarak daha büyük başarılara imza atmasına olanak tanıyacaktır.

Türkiye ve İHBİR İhracat Rakamlarının Detaylı Analizi

Hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri sektörünün 2024 yılı Eylül ayı ihracat rakamları, genel anlamda Türkiye için zorlu bir tablo çizdi. Türkiye geneli Eylül ayı ihracatı, bir önceki yılın aynı dönemine göre %16,9’luk sert bir düşüşle 965,9 milyon dolar olarak gerçekleşti. Bu düşüş, küresel ekonomideki yavaşlama, tedarik zincirlerindeki aksaklıklar ve iç piyasadaki maliyet baskılarının bir yansıması olarak yorumlanabilir. Ancak, İHBİR bu zorlu ayda dahi direnç göstererek ihracatını %0,06’lık sembolik ama anlamlı bir artışla 303,2 milyon dolara çıkarmayı başardı. Bu durum, İHBİR üyesi firmaların esnek yapısı ve katma değerli ürün stratejisinin başarısını teyit etmektedir.

Yılın ilk dokuz aylık dönemine bakıldığında ise tablo daha net bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Türkiye geneli hububat sektörü ihracatı, geçen yıla göre %1,57 düşüşle 8,72 milyar dolarda kalırken, İHBİR’in ihracatı %10,5 gibi güçlü bir artışla 2,66 milyar dolara ulaşmıştır. Bu rakamlar, İHBİR’in sektör genelindeki payının arttığını ve stratejik adımlarının meyvelerini verdiğini göstermektedir. İHBİR’in bu başarısı, sadece birliğe üye firmaların değil, aynı zamanda Türk HBYTM sektörünün geleceği için umut verici bir işaret olarak değerlendirilmelidir.

İhracatın Coğrafi Dağılımı ve Ürün Gruplarındaki Gelişmeler

İhracat destinasyonları, sektörün küresel pazardaki etkinliğini anlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Eylül ayında Türkiye genelinde en fazla ihracat gerçekleştirilen ilk üç ülke sırasıyla Irak, Suriye ve Cezayir oldu. Bu ülkeler, coğrafi yakınlıkları ve geleneksel ticaret bağları sayesinde Türk ürünleri için önemli pazarlar olmaya devam etmektedir. Dokuz aylık periyotta ise en çok ihracat yapılan ülkeler Irak, Birleşik Devletler ve Suriye olarak sıralandı. Birleşik Devletler’in bu listede üst sıralarda yer alması, Türk ürünlerinin Kuzey Amerika pazarındaki varlığının güçlendiğini göstermektedir.

İHBİR’in kendi ihracat rakamlarında ise Eylül ayında Irak, Birleşik Krallık ve Birleşik Devletler ilk üçte yer alırken, dokuz aylık dönemde Birleşik Devletler, Irak ve Birleşik Krallık öne çıktı. Birleşik Krallık ve Birleşik Devletler gibi gelişmiş ekonomilere yapılan ihracatın yüksekliği, İHBİR firmalarının kalite ve standartlara uyum kapasitesini ve bu pazarlardaki rekabet gücünü ortaya koymaktadır. Bu durum, katma değerli ve işlenmiş ürün ihracatının önemini bir kez daha vurgulamaktadır.

Ürün gruplarına bakıldığında ise Türkiye geneli Eylül ayında en fazla ihracat pastacılık ürünlerinde gerçekleşirken, onu diğer gıda müstahzarları ve bitkisel yağlar takip etti. İHBİR’in ihracatında ise ilk sırayı diğer gıda müstahzarları aldı. Şeker ve şeker mamulleri ile bitkisel yağlar sırasıyla ikinci ve üçüncü oldu. “Diğer gıda müstahzarları” kategorisindeki başarı, işlenmiş ve özel formüllü gıda ürünlerinin uluslararası pazarlarda ne kadar talep gördüğünün bir göstergesidir. Bu ürünler, yüksek katma değer potansiyeli ile ihracat gelirlerini artırma ve pazar çeşitliliği sağlama açısından kritik rol oynamaktadır.

Maliyet Artışlarının İhracatçılar Üzerindeki Baskısı ve Beklentiler

İHBİR Yönetim Kurulu Başkanı Kazım Taycı, ihracatçıların karşılaştığı en büyük sorunlardan birinin artan maliyetler olduğuna bir kez daha dikkat çekti. Taycı, sektörün sürdürülebilirliği açısından bu meselenin acilen ele alınması gerektiğini belirtti. Özellikle enerji (elektrik ve doğalgaz), işçilik ve ulaşım (navlun) giderlerindeki astronomik artışların, ihracatçıları kritik bir noktaya taşıdığına değindi. “Döviz bazında fiyatlara yansıtamadığımız bu artışlar ihracatçılarımızı ciddi anlamda zorluyor,” ifadeleri, sektörün karşılaştığı çetin rekabet ortamında fiyat esnekliğinin ne kadar kısıtlı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. İhracatçıların, küresel pazarda rekabetçi kalabilmek için maliyet avantajını korumaları gerektiği düşünüldüğünde, bu baskı gerçekten büyük bir tehdit oluşturmaktadır.

Maliyet baskısının hafifletilmesi adına devletin proaktif adımlar atması gerektiğini belirten Taycı, ihracatçılara yönelik somut destekler talep etti. Enerji maliyetlerinde, özellikle elektrik ve doğalgazda, ihracatçı firmalara özel indirimler veya sübvansiyonlar sağlanması, üretim maliyetlerini düşürerek küresel pazarda daha avantajlı konuma gelmelerine yardımcı olacaktır. Ayrıca, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primlerinde yapılacak bir düzenleme, işçilik maliyetlerini optimize ederek istihdamı teşvik edecektir. Uzak pazarlara yapılan ihracatta navlun desteği verilmesi ise, lojistik maliyetlerini düşürerek ürünlerin daha fazla ülkeye daha uygun fiyatlarla ulaşmasını sağlayacak ve pazar çeşitliliğini artıracaktır. Bu destekler, Türk HBYTM sektörünün uluslararası arenadaki gücünü perçinleyerek ihracat hacmini artırma potansiyeli taşımaktadır.

İHBİR’in Başarısının Arka Planındaki Stratejiler ve Gelecek Vizyonu

Sektörün genelinde Eylül ayında yaşanan sert düşüşe rağmen İHBİR’in küçük de olsa bir artışla ayı kapatmayı başarması, Birliğin ve üyesi firmaların uyguladığı stratejilerin etkinliğini kanıtlamaktadır. Kazım Taycı, bu başarının temelinde İHBİR’in “işlenmiş tarım ürünleri”, “paketlenmiş raf ürünleri”, “küçük gramajlar” ve “katma değeri yüksek ürünler” üretimine odaklanmasının yattığını vurguladı. Bu odaklanma, hammaddenin fiyat dalgalanmalarından daha az etkilenmeyi ve ürün başına elde edilen kar marjını artırmayı sağlamaktadır. İşlenmiş ve katma değerli ürünler, sadece fiyat rekabetinde avantaj sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda markalaşma ve pazar konumlandırma açısından da önemli fırsatlar sunmaktadır.

İHBİR’in aktif ve proaktif bir birlik olma özelliği de bu başarıda büyük rol oynamaktadır. Birlik, yıl içinde direkt olarak kendisinin organize ettiği 6 fuar ve iştirakçi olarak katıldığı 5 farklı fuar ile uluslararası pazarlarda görünürlüğünü artırmaktadır. Bu fuarlar, firmalara yeni iş bağlantıları kurma, sektördeki son gelişmeleri takip etme ve ürünlerini dünya çapında sergileme imkanı sunmaktadır. Ayrıca, düzenli hedef olarak görülen tüm ülkelerden satın alma heyetlerinin Türkiye’ye getirilmesi, alıcılarla üreticilerin doğrudan buluşmasını sağlayarak hızlı ve etkili ticaret anlaşmalarına zemin hazırlamaktadır. Bununla birlikte, yurt dışındaki bazı pazarlarda potansiyel barındıran ürünleri ve firmaları “sektörel ziyaret programları” altında o ülkelere götürüp pazarı görmelerini ve alıcılarla buluşmalarını sağlamak, İHBİR’in pazar araştırmasına ve doğrudan ticarete verdiği önemi göstermektedir. Bu tür girişimler, firmaların ihracat kapasitesini artırmanın yanı sıra, yeni pazarlara açılmalarını ve uluslararası ağlarını genişletmelerini desteklemektedir.

Sonuç olarak, İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği (İHBİR), küresel ve yerel zorluklara rağmen başarılı bir performans sergilemeye devam etmektedir. İhracat rakamlarındaki artış, Birliğin stratejik vizyonu ve üye firmaların adaptasyon yeteneği sayesinde elde edilmiştir. Ancak sektörün karşılaştığı maliyet artışı gibi yapısal sorunlar, devlet desteğinin devamlılığını ve yeni teşvik mekanizmalarının oluşturulmasını zorunlu kılmaktadır. İHBİR’in katma değerli ürünlere odaklanması, pazar çeşitliliği arayışı ve aktif fuar/heyet organizasyonları, Türk HBYTM sektörünün gelecekteki büyüme potansiyeli için önemli bir yol haritası sunmaktadır. Bu stratejilerin kararlılıkla sürdürülmesi ve gerekli devlet desteklerinin sağlanmasıyla, sektörün Türkiye ekonomisine katkısı artarak devam edecektir.