Deprem Bölgeleri İhracatında Rekor Büyüme: İlk Çeyrekte Güçlü Ekonomik Canlanma

6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen ve Türkiye’nin güneydoğu bölgesini derinden sarsan depremlerin yıkıcı etkilerine rağmen, felaketten etkilenen 11 ilin ekonomik toparlanma süreçleri umut verici sinyaller vermeye devam ediyor. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, bu kritik illerin 2024 yılının Ocak-Mart dönemindeki toplam ihracatı, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 19’luk kayda değer bir artış göstererek 4,8 milyar dolar seviyesine ulaştı. Bu başarı, bölgenin ve genel olarak Türkiye ekonomisinin dayanıklılığının ve hızla ayağa kalkma iradesinin çarpıcı bir göstergesidir.

Depremlerin ardından bölgedeki ekonomik aktiviteyi canlandırmak, üretim ve ihracat kapasitesini yeniden inşa etmek için gösterilen çabalar meyvelerini vermeye başlamıştır. Toplam ihracatın yılın ilk üç ayında 63,7 milyar dolarla “en iyi ilk çeyrek ihracat performansı” olarak kayıtlara geçtiği bu dönemde, depremden etkilenen 11 ilin katkısı da ülke genelindeki bu başarıya önemli bir ivme katmıştır. Bu, sadece bir ekonomik veri olmaktan öte, felaketin yaralarını sarma sürecindeki azmin ve kararlılığın somut bir yansımasıdır.

Bölgesel İhracat Performansında Yükseliş: 11 İl Arasında Dikkat Çekenler

Söz konusu dönemde, depremden etkilenen 11 ilin 9’unun ihracatta artış kaydetmesi, bölgenin genel toparlanma eğilimini açıkça ortaya koymaktadır. Bu illerin toplam ihracatının bir önceki yıla göre yüzde 19 artışla 4 milyar 796 milyon dolara ulaşması, özellikle depremin ilk aylarında yaşanan zorluklar göz önüne alındığında, takdire şayan bir başarıdır. Bu yükselişin arkasında yatan temel dinamikler, kamu ve özel sektör iş birliğinin yanı sıra, bölgedeki sanayici ve üreticilerin yılmaz gayretleri olarak öne çıkmaktadır.

Bölgesel bazda en fazla ihracat yapan il, 2 milyar 526 milyon dolarlık hacimle yine Gaziantep oldu. Güneydoğu Anadolu’nun sanayi ve ticaret başkenti konumundaki Gaziantep, deprem felaketine rağmen üretim ve ihracattaki liderliğini sürdürerek bölgenin ekonomik lokomotifi olmaya devam etmiştir. Bu büyük başarı, şehrin güçlü sanayi altyapısı ve köklü dış ticaret deneyimi sayesinde gerçekleşmiştir.

Gaziantep’i, 826,3 milyon dolarla Hatay ve 762,8 milyon dolarla Adana izledi. Her iki il de depremden büyük yara almasına karşın, özellikle Hatay’ın gösterdiği yüzde 57,41’lik ihracat artışı, olağanüstü bir toparlanma hikayesidir. Bu, şehrin limanları, sanayi bölgeleri ve tarım potansiyelinin hızlı bir şekilde yeniden devreye alınabildiğini göstermektedir. Adana ise Akdeniz Bölgesi’ndeki stratejik konumu ve çeşitlendirilmiş sanayisi ile ihracattaki güçlü performansını korumuştur.

İhracatını En Hızlı Artıran ve Gerileyen İller

Deprem bölgesindeki iller arasında ihracatını en hızlı artıran il, şüphesiz Hatay oldu. Yüzde 57,41’lik rekor artışla Hatay, depremin yarattığı zorluklara rağmen dış pazarlara açılma ve üretim kapasitesini hızla geri kazanma konusundaki başarısını kanıtlamıştır. Bu yükselişte özellikle çelik ve yaş meyve-sebze gibi sektörlerin önemli rol oynadığı gözlemlenmektedir. Hatay’ı yüzde 44,94’lük artışla Şanlıurfa ve yüzde 25,79’luk artışla Kahramanmaraş takip etti. Şanlıurfa’nın tarım ve tarıma dayalı sanayi ürünlerindeki potansiyeli, Kahramanmaraş’ın ise tekstil ve metal sanayisindeki gücü bu artışlarda etkili olmuştur.

Ne yazık ki, bu olumlu tablonun yanında ihracatı gerileyen bazı iller de oldu. Osmaniye, yüzde 37,1’lik bir düşüşle, Diyarbakır ise yüzde 20,7’lik bir gerilemeyle bu dönemde zorluk yaşayan iller arasında yer aldı. Bu düşüşlerin temelinde, depremin üretim tesisleri üzerindeki doğrudan etkileri, lojistik aksaklıklar ve belki de belirli sektörlerdeki global talep daralmaları gibi faktörler yatabilir. Bu illerdeki ihracatın yeniden canlandırılması için özel destek programları ve sektörel teşvikler büyük önem taşımaktadır.

Sektörel Bazda İhracat Analizi: Bölgenin Güçlü Yönleri

Deprem bölgelerindeki illerin ihracat performansını daha yakından incelemek için sektörel bazda bir analiz yapmak, bölgenin ekonomik yapısını ve potansiyelini anlamak açısından büyük önem taşımaktadır.

Gaziantep: Tarım Ürünleri ve Tekstil Sanayisinin Lideri

Gaziantep’in ihracatında “hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri” sektörü, 738,4 milyon dolarla ilk sırada yer aldı. Bu durum, şehrin köklü tarım ve gıda sanayisi geleneğini ve bölgesel bir üretim merkezi olma özelliğini pekiştirmektedir. Bakliyat, bulgur ve yağlı tohumlar gibi ürünler, Gaziantep’in dış ticaretteki güçlü kimliğini oluşturmaktadır. Bu sektörü 516,1 milyon dolarla halı sektörü izledi. Gaziantep, dünyanın en büyük makine halısı üreticilerinden biri olarak bilinir ve bu alandaki inovasyon ve kalite anlayışıyla küresel pazarda rekabet gücünü korumaktadır. 373,5 milyon dolarla tekstil ve ham maddeleri sektörü de Gaziantep ekonomisinin önemli bir diğer ayağını oluşturarak istihdama ve ihracata büyük katkı sağlamaktadır.

Hatay: Çelik ve Yaş Meyve-Sebze İhracatında Yükseliş

Hatay’ın ihracatında ise çelik sektörü 443,2 milyon dolarla açık ara öne çıktı. İskenderun Demir Çelik Fabrikası’nın varlığı ve bölgedeki diğer çelik üreticileri sayesinde Hatay, Türkiye’nin çelik üretim ve ihracatının önemli merkezlerinden biridir. Deprem felaketine rağmen çelik sektörünün bu denli güçlü bir performans sergilemesi, sektörün dayanıklılığını ve hızlı toparlanma kapasitesini göstermektedir. Bu sektörü 151,3 milyon dolarla yaş meyve ve sebze takip etti. Hatay’ın verimli toprakları ve uygun iklimi, narenciye, domates ve diğer sebze-meyve ürünlerinin ihracatında önemli bir avantaj sağlamaktadır. 36,2 milyon dolarla hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri de Hatay’ın tarımsal ihracatındaki çeşitliliğe işaret etmektedir.

Adana: Kimyevi Maddeler ve Tekstil Ürünlerinde Güçlü Konum

Adana’da ise 129 milyon dolarla “kimyevi maddeler ve mamulleri” sektörü ilk sırada yer aldı. Türkiye’nin önemli kimya sanayisi bölgelerinden biri olan Adana, gübre, plastik ve diğer kimyasal ürünlerin üretim ve ihracatında önemli bir rol oynamaktadır. Bu sektör, yüksek katma değerli ürünleri ile Adana ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. Tekstil ve ham maddeleri sektörü, 128,2 milyon dolarla kimya sektörüne yakın bir performans sergileyerek şehrin sanayi çeşitliliğini ortaya koymuştur. Adana’nın köklü tekstil geçmişi ve modern üretim tesisleri, bu sektörün ihracattaki yerini sağlamlaştırmaktadır. Hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri sektörü de 104,9 milyon dolarla Adana’nın tarımsal ve gıda sanayisi potansiyelinin altını çizmektedir.

Ekonomik Dayanıklılık ve Gelecek Projeksiyonları

Depremden etkilenen 11 ilin ihracatında gözlemlenen bu güçlü artış, sadece sayılardan ibaret değildir; aynı zamanda bölgesel ekonomilerin direnç kabiliyetinin, iş dünyasının azminin ve devlet desteklerinin somut bir sonucudur. Felaketin ardından bölgedeki altyapının onarılması, üretim tesislerinin yeniden faaliyete geçirilmesi ve işgücünün tekrar üretime kazandırılması için yoğun çabalar sarf edilmiştir. Bu çabalar, ulusal ve uluslararası dayanışma ruhuyla birleşerek kısa sürede önemli başarılar elde edilmesini sağlamıştır.

Türkiye genelinde ihracatın ilk çeyrekte rekor kırması ve bu rekorun önemli bir kısmının depremden etkilenen illerden gelmesi, Türkiye ekonomisinin genel dinamizmi ve küresel piyasalardaki rekabet gücü açısından da olumlu bir işaret olarak değerlendirilmelidir. Bu bölgelerin ekonomik iyileşme sürecinin devam etmesi, Türkiye’nin 2024 yılı genel ihracat hedeflerine ulaşmasında kritik bir rol oynayacaktır.

Önümüzdeki dönemde, deprem bölgesindeki illerin ihracat performansını daha da artırmak için sektörel çeşitlendirmeye devam edilmesi, teknoloji yoğun ürünlerin üretiminin teşvik edilmesi ve yeni pazarlara açılma stratejilerinin güçlendirilmesi gerekmektedir. Lojistik altyapının geliştirilmesi, limanların ve karayollarının etkin kullanımının sağlanması da bölgenin dış ticaret hacmini daha da yukarı taşıyacaktır. Ayrıca, sürdürülebilir üretim modelleri ve yeşil dönüşüm projeleri, bölgenin uzun vadeli ekonomik istikrarına katkıda bulunarak yeni ihracat fırsatları yaratabilir.

Sonuç olarak, Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen 11 ilin ilk çeyrek ihracat performansı, bölgenin ve Türkiye’nin ekonomik dayanıklılığının, toparlanma gücünün ve geleceğe umutla bakma potansiyelinin açık bir göstergesidir. Bu başarı, zorlu koşullara rağmen yılmadan çalışan, üreten ve ihracat yapan tüm sanayicilere, iş insanlarına ve emekçilere bir övgü niteliğindedir.