Ticaret Bakanlığı’ndan Kayıt Dışı Ticaret ve Haksız Reklamlara Karşı Savaş: Milyarlarca Liralık Ceza Uygulaması
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Ankara Ticaret Odası’nın (ATO) ev sahipliğinde düzenlenen Yasa Dışı Ticaretle Mücadele Konferansı’nda önemli açıklamalarda bulundu. Bakan Bolat, Reklam Kurulu aracılığıyla yeni nesil kayıt dışılıkla etkin bir şekilde mücadele ettiklerini vurgulayarak, tüketicileri aldatıcı ve yanıltıcı reklamlar ile haksız ticari uygulamalara karşı yürütülen çalışmaların sonuçlarını paylaştı. Haziran 2023’ten bu yana Reklam Kurulu’nun bu kapsamda 606 milyon liranın üzerinde idari para cezası uyguladığını ve reklam erişim yasakları getirdiğini belirtti.
Bakan Bolat, yasa dışı ticaretin çok boyutlu bir sorun olduğuna dikkat çekerek, bu durumun sahte ürünler aracılığıyla tüketici sağlığını tehlikeye attığını, üretim, istihdam, vergi geliri ve döviz kaybı yoluyla ülke ekonomisini zayıflattığını ifade etti. Ayrıca, yasa dışı ticaretin organize suç örgütlerini güçlendirerek kamu düzeni ve güvenliğini tehdit ettiğini vurguladı. Devletin harcamalarını finanse etmek için gerekli olan vergi gelirlerinin azalmasına ve kamu hizmetlerine ayrılan kaynaklarda kayıplara neden olması nedeniyle, yasa dışı ticaretle mücadelenin zorunlu olduğunu belirtti.
Ticaret Bakanlığı olarak yasal mevzuata uygun ticaretin kolaylaştırılmasını teşvik eden uygulamaları hayata geçirdiklerini ve yasa dışı ticaretle mücadele için yoğun çaba gösterdiklerini söyleyen Bolat, ihracat ve ithalat süreçleri başta olmak üzere gümrük işlemlerinin daha hızlı ve teknoloji odaklı bir şekilde yürütülmesini sağladıklarını aktardı. Eşya, taşıt ve yolcu hareketlerini risk analizlerine dayanarak kontrol ettiklerini ve ülkenin menfaatlerini koruma yönündeki mücadeleyi kararlılıkla sürdürdüklerini ifade etti. Yetkilendirilmiş Yükümlü, Tek Pencere, İzinli Gönderici, Liman Tek Pencere gibi sistemler ve Hava Yolu İşlemlerinin Dijitalleştirilmesi Projesi gibi uygulamalarla teknik, dijital ve yasal düzenlemeler gerçekleştirdiklerini, gümrük idarelerinin altyapılarını geliştirmek ve fiziki kapasitelerini artırmak gibi birçok modernizasyon projesini hayata geçirdiklerini ve bu yöndeki çalışmaların devam ettiğini belirtti.
Türkiye’nin gümrük kapıları ve idarelerinin dünya genelinde örnek gösterildiğini vurgulayan Bakan Bolat, İslam İşbirliği Teşkilatına bağlı İslam Ticaret ve Sanayi Odası’nın, İslam ülkelerinde de benzer uygulamaların hayata geçirilmesi için Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile işbirliği yapacağını açıkladı. Ayrıca, Türkiye’nin Orta Asya’ya açılan önemli gümrük kapılarından biri olan Ağrı Gürbulak’ın modernleştirme ve yenileme çalışmalarının tamamlandığını ve kapının resmi açılışının yakın zamanda yapılacağını duyurdu.
Türkiye’nin ithalatını etkileyen faktörlere değinen Bakan Bolat, altın ons fiyatlarındaki yükselişin ithalat artışında önemli bir rol oynadığını belirtti. Altın ithalatının miktar olarak azalmasına rağmen, ons altın fiyatlarındaki artış nedeniyle değer olarak yükseldiğini ifade etti. Binek otomobil ithalatındaki artışın da bu duruma eklenebileceğini ancak cari işlemlerdeki dengeli sürecin devam ettiğini söyledi. Hizmetler ticaretinde sağlanan fazla ile cari işlemler açığının makul seviyelerde tutulacağını öngördüklerini dile getirdi.
Küresel sisteme entegre olan Türkiye’de yasal ticaretin her zaman önünün açık olduğunu vurgulayan Bolat, yasa dışı ticaret veya kaçakçılığa karışanlarla mücadelenin bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da kararlılıkla sürdürüleceğini ifade etti. Yasal ticareti desteklediklerini ve ekonomik büyümenin ticaretin artmasıyla mümkün olduğuna inandıklarını belirten Bakan Bolat, yasa dışı ticarete asla izin vermeyeceklerini vurguladı. Gümrüklerdeki yakalama oranlarının geçen yıl yüzde 79 artışla 98,5 milyar liraya yükseldiğini ve bu rakamların dünya ekonomisindeki dalgalanmalar karşısında yasa dışı ticaret ve uyuşturucu ticaretine karşı ne kadar sıkı bir mücadele yürütüldüğünü gösterdiğini söyledi.
Bu rakamların sadece Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü’nün verileri olduğunu hatırlatan Bakan Bolat, İçişleri Bakanlığı birimlerinin de etkin mücadelesiyle bu rakamların çok daha yüksek olduğunu belirtti.
Bakan Bolat, gümrük işlemlerinin önceden, cari ve sonradan kontrollerinin yapıldığını belirterek, Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü ile Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı’nın çalışmaları sonucunda 2025 yılında 9,8 milyar lira değerinde gümrük vergisinin eksik beyan edildiğinin tespit edildiğini açıkladı. Bu işlemi yapanlara ek tahakkuk ve para cezası uygulandığını, ayrıca ikincil kontrollerde de yaklaşık 3,8 milyar liralık ek tahakkuk uygulamasının yapıldığını söyledi. Toplamda, sonradan ve ikincil kontroller kapsamında yüzde 100 artışla 2025’te 13,6 milyar lira tutarında ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendiğini ifade etti.
Kayıt dışı ticaretin hızla değiştiğini ve denetimin en zor olduğu alanların başında dijital mecraların geldiğini dile getiren Bakan Bolat, günümüzde kayıt dışılığın sadece faturasız mal satmakla sınırlı kalmadığını, aynı zamanda dijital dünyada tüketiciyi yanıltarak haksız kazanç elde etmek haline geldiğini vurguladı. Reklam Kurulu aracılığıyla bu yeni nesil kayıt dışılıkla da kararlı bir mücadele yürüttüklerini ve Reklam Kurulu’nun Haziran 2023’ten bu yana tüketicileri aldatıcı ve yanıltıcı reklamlar ile haksız ticari uygulamalarla mücadelesi kapsamında 606 milyon liranın üzerinde idari para cezası uyguladığını ve reklam erişim yasağı getirdiğini belirtti.
Yasa dışı ticaretle mücadelenin bir parçası olarak mevzuata aykırı stokçuluk, karaborsacılık ve fahiş fiyatla mücadele konularında da etkin çalışmalar yürüttüklerini bildiren Bakan Bolat, Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi, İç Ticaret ile Ürün Güvenliği ve Denetimi genel müdürlükleri ve il ticaret müdürlüklerindeki denetim elemanları aracılığıyla 577 bin 771 işletme ve 41,3 milyon ürünün denetlendiğini açıkladı. Mevzuatlara aykırı davranan ve tüketici haklarına zarar veren, yasalara aykırı haksız ticari uygulamalar yapan firmalara 2 milyar 658 milyon liralık ceza kesildiğini ve bu cezaların tahsil edilmeye başlandığını ifade etti.
Bağımsız bir kurul olan Rekabet Kurulu’nun da adil ve haklı ticaretin yerleşmesi ile yasalara uygun olmayan uygulamalarla mücadele kapsamında 2024 yılında 223 soruşturmada 7,7 milyar liralık ceza kestiğini hatırlatan Bolat, 2025 yılında Rekabet Kurulu’nun 227 soruşturmada 13,2 milyar lira idari para cezası uyguladığını sözlerine ekledi.