Haziran Ayı Bütçe Gelişmeleri: Faiz Yükü Altında Maliye Politikası ve Gelecek Odakları

Haziran ayı bütçe nakit gelişmeleri, Türk ekonomisinin mevcut durumu ve gelecekteki yol haritası hakkında önemli ipuçları sunuyor. Bu dönemde faiz giderlerindeki artışın devam ettiği gözlenirken, faiz dışı nakit bütçe dengesinde kaydedilen kayda değer iyileşme dikkat çekiyor. Son bir yılın verilerini ve 2023’ün ilk çeyreğinden 2025’in ikinci çeyreğine kadar uzanan dönemi kapsayan analizler, maliye politikasının karşılaştığı zorlukları ve sahip olduğu potansiyeli ortaya koyuyor. Bu makalede, bütçe dinamiklerini derinlemesine inceleyerek faiz yükünün ekonomik etkilerini, faiz dışı dengedeki iyileşmenin önemini ve maliye politikasının enflasyonla mücadeledeki rolünü değerlendireceğiz.

Faiz Giderlerindeki Artış ve Bütçe Üzerindeki Yük

Bütçenin en kritik kalemlerinden biri olan faiz ödemeleri, son dönemde sürekli bir artış eğilimi sergiliyor. 2023’ün son çeyreğinden itibaren gözlemlenen bu yükseliş, bütçe dengesi üzerindeki baskıyı artırıyor. En son verilere göre, son bir yılın nakit bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 15,8’i faiz ödemelerine ayrılmak zorunda kaldı. Bu oran, kamu kaynaklarının önemli bir kısmının borç servisine tahsis edildiğini ve diğer kamu hizmetleri için kullanılabilecek alanın daraldığını gösteriyor. Yüksek enflasyon ve sıkı para politikalarının bir sonucu olarak artan faiz oranları, kamunun borçlanma maliyetlerini doğrudan etkileyerek bu giderlerin yükselmesinde ana faktörlerden biri oluyor.

Faiz giderlerinin Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) içindeki payı da benzer bir artış trendi sergiliyor. Son çeyreğin GSYH’si tahmine dayanmakla birlikte, faiz giderlerinin GSYH’ye oranı neredeyse kesintisiz bir biçimde yükselmekte. 2025’in ikinci çeyreği ile biten son bir yılda bu oran yüzde 3,4’e ulaşmış durumda. Bu gösterge, faiz yükünün sadece bütçe gelirleri içindeki payını değil, aynı zamanda ulusal ekonomik çıktı içindeki büyüklüğünü de ortaya koyuyor. Faiz giderlerinin GSYH’ye oranının artması, ekonomik büyümeden faiz ödemelerine daha büyük bir payın ayrıldığını ve bu durumun uzun vadede ekonomik gelişimi olumsuz etkileyebileceğini işaret ediyor. Bu durum, sürdürülebilir maliye politikaları açısından dikkatle izlenmesi gereken olumsuz yönde bir gelişme olarak karşımıza çıkıyor.

Faiz Dışı Dengede Görülen İyileşme: Bir Nefes Alma Alanı

Faiz giderlerindeki artışın yarattığı tabloya rağmen, bütçe tarafında sevindirici bir gelişme de mevcut: Faiz dışı bütçe dengesinde önemli bir iyileşme gözlemleniyor. Faiz dışı bütçe dengesi, faiz ödemeleri hariç kamu gelirleri ve giderleri arasındaki farkı gösterir ve mali disiplinin temel bir ölçütü olarak kabul edilir. Son çeyrekte bu dengenin GSYH’ye oranında yaşanan belirgin iyileşme, hükümetin faiz dışı harcamaları kontrol altında tutma ve gelirleri artırma yönündeki çabalarının meyvelerini vermeye başladığını gösteriyor. Bu durum, faiz giderlerinin bütçe dengesini bozmasını önlemeye yönelik ciddi bir gayretin işareti olarak yorumlanabilir.

Faiz dışı dengedeki bu olumlu gelişme, kamu maliyesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Zira faiz dışı denge, hükümetin operasyonel harcamalarını ne ölçüde kendi gelirleriyle karşılayabildiğini gösterir. Bu dengenin iyileşmesi, gelecekteki borçlanma ihtiyacını azaltma, kamu borcunun sürdürülebilirliğini güçlendirme ve uzun vadeli mali istikrarı destekleme potansiyeli taşır. Faiz giderlerinin kontrol edilemez yükselişi karşısında, faiz dışı disiplini sağlamak, maliye politikasının elindeki en güçlü araçlardan biridir. Bu iyileşme, zorlu ekonomik koşullara rağmen maliye politikası yapıcılarının bütçe disiplininden taviz vermemeye çalıştığını ve bu yönde adımlar attığını kanıtlıyor.

Maliye Politikasının Manevra Alanı ve Deprem Etkisi

Maliye politikasını değerlendirirken, Türkiye’nin mevcut durumuna özgü iki önemli noktanın altını çizmek gerekir. Birincisi, kamu kesiminin toplam borcunun GSYH’ye oranı, hem uluslararası karşılaştırmalar hem de kendi geçmiş değerlerimizle kıyaslandığında oldukça düşük seviyelerde seyrediyor. Bu düşük borçluluk oranı, maliye politikası için önemli bir manevra alanı sağlıyor. Yani, beklenmedik harcamalar veya ekonomik şoklar karşısında hükümetin ek borçlanma kapasitesi bulunuyor. Bu esneklik, ekonomik istikrarı koruma ve gerekli müdahaleleri yapabilme yeteneği açısından kritik bir avantajdır.

İkincisi, 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan büyük depremlerin neden olduğu fiziki hasarın ortadan kaldırılması görevi, büyük ölçüde devletin omuzlarında. Bu durum, bütçeye önemli bir ek yük getiriyor. Depremin yol açtığı yıkımın boyutları göz önüne alındığında, yeniden inşa ve rehabilitasyon faaliyetlerinin maliyetinin milyarlarca doları bulması kaçınılmazdı. Ancak, yukarıda belirtilen maliye politikasındaki geniş manevra alanı sayesinde, bu büyük yükün rahatlıkla tolere edilebilir düzeyde kaldığı görülüyor. Düşük kamu borçluluğu, deprem sonrası toparlanma sürecinde finansal bir tampon görevi görerek bütçe üzerindeki baskıyı hafifletiyor ve ekonominin genel istikrarını korumaya yardımcı oluyor.

Ekonomi programı uygulanmaya başlandığında, özellikle seçim harcamaları nedeniyle bütçe açığının kontrolden çıkma olasılığı ciddi bir risk faktörüydü. Ancak, hem 2024 yılı genelindeki hem de yılın ilk yarısındaki gelişmeler, bu riskin büyük ölçüde önlendiğini gösteriyor. Sıkı maliye politikaları, harcama disiplini ve gelir artırıcı önlemler sayesinde, bütçe açığı beklenenin altında kalarak mali disiplinin yeniden tesis edilmesine katkıda bulundu. Bu başarılı risk yönetimi, enflasyonla mücadele sürecinde maliye politikasının elini güçlendiren önemli bir faktör oldu.

Enflasyonla Mücadelede Maliye Politikası ve Gelecek Odakları

Bu çerçevede bakıldığında, maliye politikasının enflasyonla mücadeleye yeteri kadar yardımcı olmadığı yönündeki yaygın yargıya katılmak güçtür. Aksine, bütçe açığının kontrol altına alınması ve mali disiplinin sağlanması, enflasyonla mücadelede para politikasına destek olan önemli adımlardır. Bundan sonra maliye politikası açısından asıl odaklanılması gereken üç kritik nokta bulunmaktadır:

Bütçe Açığını Azaltma Hedefi

Öncelikle, şu anda GSYH’nin yaklaşık yüzde 4,9’u civarında seyreden bütçe açığı-GSYH oranının önümüzdeki dönemde belirgin biçimde düşürülmesi gerekiyor. Bütçe açığının düşürülmesi, kamunun borçlanma ihtiyacını azaltarak faiz oranları üzerindeki baskıyı hafifletecek ve özel sektörün yatırımları için daha fazla finansman kaynağı yaratacaktır. Bu durum, enflasyonla mücadelede para politikasının etkinliğini artırmakla kalmayacak, aynı zamanda uzun vadeli ekonomik istikrar ve sürdürülebilir büyüme için de temel bir zemin oluşturacaktır. Daha düşük bir bütçe açığı, uluslararası yatırımcıların Türkiye ekonomisine olan güvenini de artırarak ülkeye sermaye girişini teşvik edebilir.

Kamu-Özel İşbirliği (KOİ) Projeleri ve Gelir Garantileri

İkinci olarak, kamu-özel işbirliği (KOİ) projeleri kapsamında verilen gelir garantilerinin kapsamlı bir şekilde gözden geçirilmesi şart. Bu garantiler, kamuya uzun vadeli ve önemli mali yükler getirebilmektedir. Özellikle yüksek geçiş veya kullanım garantileri içeren projeler, beklenen gelirlerin altında kalındığında bütçeden ciddi ödemelerin yapılmasına neden olmaktadır. Bu durum hem bütçe dengesini olumsuz etkilemekte hem de kamu kaynaklarının verimli kullanımını sorgulatmaktadır. Gözden geçirme süreci, mevcut sözleşmelerin yeniden müzakere edilmesini, şeffaflığın artırılmasını ve gelecekteki projelerde daha gerçekçi risk analizlerinin yapılmasını içermelidir. Bu adım, kamunun mali yükünü hafifleterek daha sürdürülebilir bir mali yapıya ulaşılmasına katkı sağlayacaktır.

Adil Vergi Politikaları: Yüksek Gelir Grupları

Üçüncü ve son olarak, yüksek gelir gruplarından alınan vergilerin yükseltilmesi gerekiyor. Bu adım, sadece bütçe açığını azaltmak için değil, aynı zamanda adil gelir dağılımını sağlamak açısından da büyük önem taşıyor. Daha progresif bir vergi sistemi, gelirin daha adil dağıtılmasına yardımcı olarak toplumsal refahı artırabilir ve sosyal adaleti güçlendirebilir. Yüksek gelir gruplarından alınacak ek vergiler, kamunun gelir tabanını genişleterek bütçe üzerindeki baskıyı azaltabilir ve özellikle deprem sonrası yeniden yapılanma gibi acil ihtiyaçlar için ek kaynak sağlayabilir. Bu tür vergi düzenlemeleri, ekonomik eşitsizlikleri azaltma ve daha kapsayıcı bir büyüme modeli oluşturma hedefine hizmet edecektir.

Seçim Ekonomisi ve Maliye Politikalarının Geleceği

Seçimlerden yaklaşık bir yıl önce başlaması beklenen seçim ekonomisi uygulamaları, bütçe dengelerinin bozulacağı endişesini beraberinde getiriyor. Geçmiş deneyimler, seçim dönemlerinde artan harcamalar ve vergi indirimlerinin bütçe disiplinini zayıflattığını göstermiştir. Ne o dönemde ne de bugünden seçim ekonomisinin başlayacağı döneme kadar yukarıda belirtilen ikinci ve üçüncü noktalarda (yani KOİ garantilerinin gözden geçirilmesi ve yüksek gelir gruplarından alınan vergilerin artırılması) anlamlı bir adım atılması beklenmiyor. Bu tür yapısal değişiklikler genellikle uzun vadeli planlama ve güçlü siyasi irade gerektirdiğinden, kısa vadeli seçim kaygılarıyla uyumlu olmayabilir.

Ancak, birinci nokta olarak belirttiğimiz bütçe açığını azaltma hedefi, seçim ekonomisinin başlayacağı döneme kadar yakından gözlenecek ve takip edilecektir. Zira seçim ekonomisi için “cephane” tabiriyle kastedilen, seçim öncesi dönemde yapılabilecek ek harcamalar veya vergi indirimleri için bir mali alan yaratma ihtiyacıdır. Bütçe açığının kontrol altında tutulması, hükümetin gelecekteki potansiyel popülist harcamalar için bir esneklik alanı bırakmasına olanak tanıyacaktır. Bu durum, kısa vadeli siyasi hedeflerle uzun vadeli mali sürdürülebilirlik arasındaki hassas dengeyi bir kez daha gözler önüne seriyor. Maliye politikasının, bu döneme kadar elinden geldiğince mali disiplini koruması, gelecekteki ekonomik şoklara karşı ülkenin direncini artıracaktır.

Haziran ayı bütçe gelişmeleri, faiz giderlerinin artan yüküne rağmen faiz dışı dengedeki iyileşmeyle birleşerek karmaşık bir tablo sunuyor. Türkiye’nin maliye politikası, düşük kamu borçluluğu ve deprem sonrası toparlanma gibi önemli faktörleri yönetirken, enflasyonla mücadeleye katkı sağlamaya devam ediyor. Gelecekteki mali disiplin, bütçe açığının azaltılması, KOİ garantilerinin şeffaf bir şekilde gözden geçirilmesi ve vergi adaletinin sağlanması gibi yapısal reformlara bağlı olacaktır. Bu adımlar, seçim ekonomisinin potansiyel etkilerini dengeleyerek Türkiye ekonomisinin daha sağlam bir zemine oturmasına yardımcı olacaktır.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynak: ekonomim.com