TÜRK-İŞ Temmuz 2024 Açlık ve Yoksulluk Sınırı Raporu: Türkiye’de Yaşam Maliyeti Yükselişini Sürdürüyor

Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) tarafından her ay düzenli olarak yayımlanan “Açlık ve Yoksulluk Sınırı Araştırması”nın Temmuz 2024 sonuçları, Türkiye’deki hanelerin geçim mücadelesinin boyutlarını bir kez daha gözler önüne serdi. Çalışanların geçim koşullarını detaylı bir şekilde ortaya koymayı ve temel ihtiyaç maddelerindeki fiyat değişimlerinin aile bütçelerine yansımalarını belirlemeyi amaçlayan bu kritik rapor, milyonlarca vatandaş için bir ayna görevi görüyor. Temmuz 2024 verilerine göre, dört kişilik bir ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken asgari gıda harcaması tutarını ifade eden “açlık sınırı” 19 bin 234 lira 43 kuruş olarak hesaplandı. Bu rakam, sadece gıda masraflarını kapsayarak bir ailenin temel hayatta kalma eşiğini gösteriyor.

Ancak, modern bir yaşam sürmek için sadece gıda harcamaları yeterli değil. Gıda ile birlikte giyim, konut (kira, yakıt vb.), ulaşım, eğitim, sağlık ve kültürel faaliyetler gibi zorunlu diğer tüm harcamaların toplam tutarına denk gelen “yoksulluk sınırı” ise temmuz ayında 62 bin 652 lira 87 kuruş gibi çarpıcı bir seviyeye ulaştı. Bu iki sınır arasındaki büyük fark, Türkiye’deki ailelerin gıda dışındaki temel yaşam giderlerini karşılamakta ne denli zorlandığını açıkça ortaya koyuyor. Özellikle yoksulluk sınırı, bir ailenin insanca yaşayabilmesi için gerekli minimum geliri temsil ediyor ve bu rakamın erişilebilir olmaktan giderek uzaklaştığı görülüyor.

TÜRK-İŞ araştırması, sadece aileleri değil, bekar çalışanları da kapsayan önemli verilere yer veriyor. Bekar bir çalışanın aylık “yaşama maliyeti” ise temmuz ayında 24 bin 901 lira 78 kuruş olarak belirlendi. Bu, tek başına yaşayan bir bireyin dahi temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ne kadar yüksek bir gelire ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Ülkemizdeki asgari ücret seviyesi göz önüne alındığında, bekar çalışanların dahi bu maliyetleri karşılamakta ne kadar zorlandığı, hatta birçoğu için bunun neredeyse imkansız olduğu gerçeğiyle yüzleşmek durumunda kalıyoruz. Bu durum, ücret politikalarının ve sosyal destek sistemlerinin acilen gözden geçirilmesi gerektiğini bir kez daha vurguluyor.

Ankara özelinde incelenen veriler, gıda harcamalarındaki artışın boyutunu daha somut bir şekilde gözler önüne seriyor. Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin gıda için yapması gereken asgari harcama tutarındaki artış, bir önceki aya göre yüzde 1,34 olarak gerçekleşti. Ancak asıl dikkat çekici olan, son 12 aylık dönemdeki değişim oranı oldu. Bu süre zarfında gıda harcamaları tam yüzde 64,99 oranında artış gösterdi. Bu oran, hane halkının mutfak masraflarının ne denli hızla yükseldiğini ve alım gücünün nasıl eridiğini açıkça gösteriyor. Bir önceki yıla göre mutfak harcamalarının neredeyse iki katına çıktığı bu tablo, vatandaşın temel beslenme ihtiyacını karşılama noktasında büyük zorluklarla karşı karşıya kaldığını simgeliyor.

Araştırmada yer alan detaylı gıda ürünleri incelemesi, fiyatlardaki değişimlerin hane halkı bütçeleri üzerindeki etkisini daha iyi anlamamızı sağlıyor. Süt, yoğurt ve peynir gibi temel süt ürünlerinin fiyatlarında, haziran ayında olduğu gibi temmuz ayında da önemli bir değişiklik gözlemlenmedi. Bu durum, bir yandan istikrar sinyali verirken, diğer yandan geçmiş aylardaki yüksek artışların ardından gelen bir duraklama olarak da yorumlanabilir. Ancak, genel enflasyon ortamında bu istikrarın ne kadar süreceği belirsizliğini koruyor.

Kırmızı et ve beyaz et piyasasında ise farklı bir tablo ortaya çıktı. Dana eti fiyatları temmuz ayında herhangi bir belirgin değişiklik göstermezken, özellikle kurban bayramı sonrası piyasa hareketliliği ile birlikte kuzu eti fiyatları kilogram başına 35 liralık bir artışla hane halkı bütçeleri üzerinde ek bir yük oluşturdu. Kuzu etinin fiyatındaki bu yükseliş, özellikle kırmızı etin lüks değil, temel besin maddesi olduğu düşünüldüğünde, ailelerin protein alımında farklı alternatiflere yönelmesine neden olabiliyor. Öte yandan, beyaz et kategorisinde sevindirici bir gelişme yaşandı ve tavuk eti fiyatlarında bir miktar düşüş kaydedildi. Bu düşüş, tüketiciler için bir nebze olsun nefes aldırsa da, genel gıda enflasyonunun yarattığı baskıyı tamamen ortadan kaldırmaktan uzaktı.

Birkaç aydır düşüş eğiliminde olan yumurta fiyatları ise temmuz ayında yükselişe geçti. Adet fiyatında tespit edilen artış, yumurtanın kahvaltı sofralarının vazgeçilmezi ve uygun fiyatlı protein kaynağı olması nedeniyle birçok aile için önemli bir maliyet kalemi olarak öne çıkıyor. Bu artışın mevsimsel koşullardan mı, yoksa artan üretim maliyetlerinden mi kaynaklandığı sorusu önemini koruyor.

Baklagiller de mutfak masraflarını artıran kalemler arasında yer aldı. Kuru fasulye, nohut, kırmızı mercimek ve yeşil mercimek gibi temel baklagillerin kilogram fiyatlarında 1 liralık artış meydana geldi. Her ne kadar küçük bir artış gibi görünse de, bu ürünler özellikle düşük gelirli aileler için ana yemeklerin temelini oluşturduğundan, bu tür artışların birikimli etkisi hane halkı bütçeleri üzerinde hissedilir bir baskı yaratıyor.

Meyve ve sebze fiyatları temmuz ayında mevsimsel koşulların da etkisiyle farklı bir seyir izledi. Araştırmaya göre, temmuzda ortalama sebze kilogram fiyatı 32 lira olarak hesaplanırken, ortalama meyve kilogram fiyatı ise 64 lira gibi oldukça yüksek bir seviyede seyretti. Meyve fiyatlarındaki bu yüksek seyir, özellikle yaz aylarında taze meyve tüketiminin arttığı düşünüldüğünde, ailelerin sağlıklı beslenme alışkanlıklarını sürdürmesini zorlaştırıyor. Sebzelerde nispeten daha uygun bir ortalama fiyat görülse de, belirli sebze türlerindeki ani fiyat artışları tüketiciyi olumsuz etkileyebiliyor.

Mutfakların vazgeçilmezi olan yağ ürünleri kategorisinde ise ayçiçek yağı, zeytinyağı, tereyağı ve margarin fiyatlarında ciddi bir artış gözlemlenmedi. Bu, tüketiciler için bir nefes alma alanı sunsa da, genel olarak gıda fiyatlarındaki yüksek seyir nedeniyle bu ürünlerin hala bütçeler üzerinde önemli bir paya sahip olduğunu unutmamak gerekir. Öte yandan, kahvaltılık ürünlerden zeytinlerde belirgin fiyat artışları yaşandı. Siyah zeytin fiyatı yüzde 6 oranında artarken, yeşil zeytin fiyatı ise yüzde 10’luk bir yükseliş kaydetti. Bu artışlar, kahvaltı sofralarının temel bileşenlerinden olan zeytinin maliyetini artırarak hane halkının günlük harcamalarını olumsuz etkiledi.

İçecek ve tatlı kategorisindeki ürünlerde de karışık bir tablo görüldü. Çayın fiyatında bir miktar artış tespit edilirken, şeker fiyatlarında ise kısmi bir düşüş gözlemlendi. Ancak genel olarak bakıldığında, baharat ürünlerinin fiyatı ortalama yüzde 8 oranında yükseldi. Çayın kilogram fiyatı yüzde 9, balın kilogram fiyatı ise yüzde 6,5 arttı. Şeker ve reçel fiyatlarında ise kısmi artışlar kaydedildi. Bu kalemlerin her biri, günlük tüketim alışkanlıklarımızda önemli bir yer tuttuğu için, bu tür artışların toplam etkisi hane halkı bütçelerinde hissedilir bir fark yaratıyor.

TÜRK-İŞ’in Temmuz 2024 araştırması, Türkiye ekonomisindeki enflasyonist baskıların ve yaşam maliyetindeki artışların vatandaşların günlük hayatlarını nasıl derinden etkilediğini somut rakamlarla ortaya koyuyor. Açlık ve yoksulluk sınırlarının bu denli yüksek seviyelere ulaşması, özellikle sabit gelirli ve asgari ücretle çalışan milyonlarca kişi için yaşam mücadelesinin giderek daha çetin bir hal aldığını gösteriyor. Gıda fiyatlarındaki yıllık yüzde 64,99’luk artış, hane halklarının temel beslenme ihtiyaçlarını dahi karşılamakta zorlandığı bir tablo çiziyor. Bu durum, sağlıklı beslenmenin bir lüks haline gelme riskini beraberinde getiriyor ve uzun vadede toplum sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir.

Bu araştırma sonuçları, ekonomik politikaların yeniden gözden geçirilmesi ve enflasyonla mücadelede daha etkin adımların atılması gerektiğinin altını çiziyor. İşçi sendikaları, kamuoyu ve karar alıcılar için önemli bir referans noktası oluşturan bu veriler, çalışanların hak ettikleri insanca yaşam koşullarına ulaşabilmeleri için gelir seviyelerinin iyileştirilmesi ve temel ihtiyaç maddelerine erişimin kolaylaştırılması yönünde somut adımlar atılması çağrısını yineliyor. Türkiye’de yaşam maliyetinin sürekli yükselişi, geniş kesimlerin refah seviyesini doğrudan etkiliyor ve ekonomik istikrarın sağlanmasının önemi bir kez daha ortaya konuyor. Gelecek aylardaki enflasyon ve yaşam maliyeti trendlerinin nasıl seyredeceği, tüm paydaşlar tarafından yakından takip edilmeye devam edecektir.