Türkiye İstatistik Kurumu TÜFE Sepeti Güncellemesi: Yeni Maddeler, Ağırlıklar ve Yöntemler
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), tüketici fiyatlarındaki değişimleri ölçmek için kullandığı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) sepetini güncelledi. Bu güncelleme, enflasyon hesaplamalarında kullanılan mal ve hizmetlerin güncel tüketim alışkanlıklarını yansıtmasını sağlamayı amaçlıyor. Sepetteki ürünlerin ve ağırlıkların güncellenmesiyle, TÜFE’nin daha gerçekçi ve doğru bir enflasyon göstergesi olması hedefleniyor.
TÜFE Sepetinde Yapılan Değişiklikler
TÜİK, her yıl düzenli olarak yaptığı güncellemeyle TÜFE sepetine yeni ürünler eklerken, tüketimi azalan veya piyasadan kalkan ürünleri sepetten çıkarıyor. Bu yılki güncellemede sepete 38 yeni madde dahil edilirken, 30 madde sepetten çıkarıldı. Ayrıca, mevcut maddelerin çeşitliliği de güncellenerek, tüketicilerin değişen tercihlerine daha iyi uyum sağlanması amaçlandı.
Sepete eklenen yeni maddeler arasında simit (fırın, market ve benzeri yerlerde satılan), yöresel peynirler, hazır pizzalar, hazır börekler, okul forması, bebek elbisesi, termos ve otomobil ekspertiz ücreti gibi ürünler bulunuyor. Bu ürünler, tüketicilerin güncel harcama alışkanlıklarında önemli bir yer tuttuğu için sepete dahil edildi.
Sepetten çıkarılan maddeler ise kakao, ekmek hamuru (yufka), kravat, gazeteler ve tıraş malzemeleri gibi ürünlerden oluşuyor. Bu ürünlerin tüketimi zamanla azaldığı veya yerini farklı ürünlere bıraktığı için sepetten çıkarılmasına karar verildi.
TÜİK, madde çeşitliliği düzeyinde de güncellemeler yaparak tüketicilerin değişen tercihlerini TÜFE sepetine yansıtmayı hedefliyor. Örneğin, dizel otomobillerin tüketimi azalırken, benzinli, elektrikli ve hibrit otomobillerin tüketimi arttığı için bu durum sepete yansıtıldı. 2026 yılı itibarıyla dizel otomobil tamamen TÜFE sepetinden çıkarılırken, “otomobil (benzinli, elektrikli ve hibrid)” maddeleri altına yeni madde çeşitleri eklendi.
Baz Yılı ve Sınıflama Değişikliği
TÜİK, enflasyon hesaplamalarında kullanılan baz yılını da güncelledi. Yeni baz yılı olarak “2025” belirlendi. Baz yılı, fiyat endekslerinin “100” olarak kabul edildiği yıl olarak tanımlanıyor. Baz yılının yenilenmesi, endeksin yorumlanmasını kolaylaştırırken, uluslararası karşılaştırılabilirliği artırmakta ve endeks seviyelerinin aşırı büyümesini engelleyerek, daha anlaşılır referans noktası sağlıyor.
Baz yılının değişmesiyle birlikte, TÜFE’de kullanılan mevcut sınıflama yapısı yerine, güncel tüketim kalıplarını daha iyi yansıtan “Amaca Göre Bireysel Tüketim Sınıflaması COICOP-2018″e geçildi. Bu sınıflama değişikliğiyle özellikle dijital ürünler ve dijital içerik tüketimine ilişkin kategoriler ayrı bir sınıf haline getirildi ve belirsiz tanımlar ortadan kaldırıldı. Ayrıca, sigorta ve finansal hizmetler de yeni harcama grubu olarak enflasyon hesaplamasında yer aldı.
Ana Grup Ağırlıklarındaki Değişimler
TÜFE hesaplamalarında kullanılan ana grup ağırlıkları da güncellendi. Bu güncelleme sonucunda bazı ana grupların ağırlıkları artarken, bazılarının ağırlıkları azaldı. Gıda ve alkolsüz içeceklerin ağırlığı yüzde 24,96’dan yüzde 24,44’e, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtların ağırlığı yüzde 15,21’den yüzde 11,40’a gerilerken, ulaştırmanın ağırlığı 15,34’ten 16,62’ye yükseldi.
Gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içecekler, tütün ve tütün ürünleri, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar, sağlık, eğitim, bilgi ve iletişim ana gruplarının ağırlığının azaldığı, giyim ve ayakkabı, mobilya, mefruşat ve evde kullanılan ekipmanlar ile rutin ev bakım ve onarımı, ulaştırma, eğlence, dinlence, spor ve kültür, lokantalar ve konaklama hizmetleri, kişisel bakım, sosyal koruma, çeşitli mal ve hizmetler gruplarının ağırlığının arttığı görüldü.
Aşağıdaki tabloda, ana harcama gruplarının 2025 ve 2026 yıllarındaki ağırlıkları karşılaştırılmaktadır:
| Ana Harcama Grupları (2025) | Ağırlık (%) | Ana Harcama Grupları (2026) | Ağırlık (%) |
|---|---|---|---|
| Gıda ve alkolsüz içecekler | 24,96 | Gıda ve alkolsüz içecekler | 24,44 |
| Alkollü içecekler, tütün | 3,52 | Alkollü içecekler, tütün ve tütün ürünleri | 2,75 |
| Giyim ve ayakkabı | 7,16 | Giyim ve ayakkabı | 7,90 |
| Konut | 15,21 | Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar | 11,40 |
| Ev Eşyası | 7,67 | Mobilya, mefruşat ve evde kullanılan ekipmanlar ile rutin ev bakım ve onarımı | 7,92 |
| Sağlık | 4,09 | Sağlık | 2,79 |
| Ulaştırma | 15,34 | Ulaştırma | 16,62 |
| Haberleşme | 3,62 | Bilgi ve iletişim | 3,10 |
| Eğlence ve kültür | 3,36 | Eğlence, dinlence, spor ve kültür | 4,34 |
| Eğitim | 2,30 | Eğitim | 2,02 |
| Lokanta ve oteller | 8,31 | Lokantalar ve konaklama hizmetleri | 11,13 |
| Çeşitli mal ve hizmetler | 4,43 | Kişisel bakım, sosyal koruma ve çeşitli mal ve hizmetler | 4,49 |
| Sigorta ve finansal hizmetler | 1,07 |
Veri Derleme Yöntemlerindeki Gelişmeler
TÜİK, TÜFE hesaplamalarında kullandığı veri derleme yöntemlerini de sürekli geliştiriyor. Geleneksel olarak kullanılan Bilgisayar Destekli Kişisel Görüşme Yöntemi (CAPI) ile alandan veri toplama yönteminin yanı sıra, barkod (satış) verilerinin kullanımı ve veri kazıma (web scraping) yöntemleri de TÜFE hesaplamalarına dahil edildi.
Barkod verilerinin kullanımıyla perakende ticaret sektöründe önemli paya sahip zincir marketlerden sağlanan verilerle derlenen fiyat sayısı, toplam fiyat sayısının yüzde 43,29’unu kapsıyor. Veri kazıma yöntemiyle ise özellikle internet üzerinden satılan ürünlerin fiyatları takip edilerek TÜFE hesaplamalarına dahil ediliyor. Bu yöntemle elde edilen fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 5,57’sini oluşturuyor.
Gerek barkod verilerinin kullanımı gerekse internet üzerinden derlenen fiyatların TÜFE hesaplamalarına dahil edilmesi istatistik ofisleri için maliyeti düşürürken cevaplayıcı yükünü de azaltıyor. Bunun yanı sıra istatistik üretiminde veri derleme sıklığı daha yüksek ve daha büyük hacimli oluyor. TÜFE’nin zamanlılığı gereği bahsedilen her iki yöntem için de ilgili ayın 1’i ile 24’ü arasındaki veriler kullanılıyor. Her madde için elde edilen günlük fiyatın geometrik ortalaması alınarak ilgili maddenin aylık ortalama fiyatına ulaşılıyor.
Sağlık ve Eğitimde CAWI Yöntemi
TÜİK, sağlık ve eğitim sektörlerindeki fiyatları takip etmek için Bilgisayar Destekli İnternet Anketi (CAWI) yöntemini kullanıyor. Bu yöntemde, firma yetkilileri internet tabanlı özel olarak tasarlanmış anket formlarını çevrim içi olarak dolduruyor. CAWI yöntemi, veri derleme sürecini hızlandırırken, maliyetleri de düşürüyor.
Kira Fiyatlarının Takibi
TÜFE kapsamında kira fiyatlarının takibi için Bilgisayar Destekli Telefon Görüşmesi (CATI) yöntemi kullanılıyor. Merkezde görevli operatörler, hanelerle kurumsal iletişim hattı olan “ALO 124” üzerinden telefonla görüşerek kira anketi gerçekleştiriyor. Telefon ile kira anketi yapılamayan hanelerle ise bölge müdürlüklerinde görevli personel tarafından bilgisayar destekli yüz yüze görüşülerek anket uygulanıyor. Yıl boyunca “aynı konutun” kira fiyatı kesintisiz takip ediliyor. 2023’ten itibaren 5 bin 246 konuttan kira fiyatı inceleniyor.
İdari Kaynaklardan Veri Temini
TÜİK, TÜFE hesaplamalarında idari kaynaklardan tam kapsamda ve güncel olarak derlenebilecek fiyatların doğrudan ilgili kurumlardan temini yoluna da gidiyor. Bu kapsamda akaryakıt fiyatları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kayıtlarından sağlanıyor.
Sonuç
TÜİK’in TÜFE sepetinde yaptığı bu güncelleme, enflasyon hesaplamalarının daha gerçekçi ve doğru olmasını sağlamayı amaçlıyor. Sepete yeni ürünlerin eklenmesi, baz yılının güncellenmesi, sınıflama değişikliği ve veri derleme yöntemlerindeki gelişmeler, TÜFE’nin Türkiye ekonomisindeki fiyat hareketlerini daha iyi yansıtmasına katkıda bulunacak. Bu güncellemelerle, TÜFE’nin güvenilirliği ve uluslararası karşılaştırılabilirliği de artırılmış oluyor.