Doç. Dr. Filiz Eryılmaz’dan TCMB Eylül Faiz İndirimi Tahmini: Enflasyon, Piyasalar ve Dolarizasyon Analizi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu’nun (PPK) son toplantısında gerçekleştirdiği 300 baz puanlık faiz indirimiyle politika faizi yüzde 43 seviyesine çekilmişti. Bu önemli kararın ardından, piyasalar ve ekonomi çevreleri TCMB’nin eylül ayındaki bir sonraki toplantısını merakla bekliyor. ALB Yatırım Başekonomisti ve EKONOMİ Gazetesi yazarı Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, bu beklentilere ışık tutarak eylül ayı faiz indirimine ilişkin çarpıcı tahminlerini paylaştı.

Eryılmaz’ın değerlendirmeleri, temmuz ayı enflasyon verilerinin piyasa beklentilerinin altında gelmesiyle daha da anlamlı hale geliyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan verilere göre, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), temmuzda aylık bazda yüzde 2,06, yıllık bazda ise yüzde 33,52 olarak gerçekleşti. Bu sonuç, son üç aylık dönemde enflasyonun beklentilerin altında kalma eğilimini sürdürdüğünü gösteriyor ve para politikası açısından yeni bir tartışma başlatıyor.

Enflasyondaki Düşüşün Arkasındaki Dinamikler: Giyimden Gıdaya

Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, temmuz ayı enflasyonundaki bu düşüşte en büyük payın giyim ve ayakkabı grubundan geldiğini belirtti. Söz konusu grupta temmuz ayında yüzde 5,82’lik önemli bir gerileme yaşandı. Eryılmaz’a göre bu düşüş, iç talepteki yavaşlamanın ve mevsimsellik etkisinin, yani sezon ortasında uygulanan fiyat indirimlerinin doğrudan bir sonucu olarak ortaya çıktı. Bu durum, tüketici harcamalarındaki genel eğilim ve perakende sektöründeki dinamikler hakkında önemli ipuçları sunuyor.

İç Talepteki Durgunluk Enflasyonu Nasıl Etkiledi?

Giyim ve ayakkabı grubundaki düşüş, bazı kesimlerde TÜİK verilerinin teknik olarak hatalı ölçüldüğü yönünde şüpheler uyandırsa da, sektör temsilcileri bu gerilemeyi oldukça doğal karşıladıklarını ifade ediyorlar. Sektör profesyonellerine göre, düşüşün temel ve en belirleyici nedeni, son dönemde gözlemlenen iç talep durgunluğu. Artan maliyetler ve düşen alım gücüyle birlikte tüketicilerin harcamalarını kısması, özellikle dayanıklı tüketim ve giyim gibi kalemlerde fiyat baskısını artırmış durumda.

Enflasyonu aşağı çeken bir diğer önemli etken ise işlenmemiş gıda fiyatlarındaki, özellikle de taze meyve ve sebzedeki düşüş oldu. Mevsimsel koşulların ve arz bolluğunun etkisiyle bu kalemlerde yaşanan gevşeme, genel enflasyon seyrine olumlu katkıda bulundu. Ancak Eryılmaz, işlenmiş gıda grubunda fiyat artışlarının hala devam ettiğine dikkat çekerek, bu iki kategori arasındaki dengenin iyi izlenmesi ve gerekli tedbirlerin alınması gerektiğini vurguladı. İşlenmiş gıdadaki artışlar, gıda tedarik zincirindeki yapısal sorunların ve girdi maliyetlerinin etkisini göstermeye devam ediyor.

Çekirdek Enflasyonun Yatay Seyri ve Yapışkan Kalemler

Temmuz ayı enflasyon verileri, Doç. Dr. Filiz Eryılmaz tarafından “kirli” olarak nitelendirildi. Bu ifadeyle Eryılmaz, yönetilen/yönlendirilen fiyatlar ve vergi artışları gibi unsurların enflasyon seyrini etkilediğini belirtti. Ancak tüm bu dışsal etkilere rağmen aylık artışın sınırlı kalması ve çekirdek enflasyonun yatay bir seyir izlemesi, Eryılmaz tarafından olumlu bir gelişme olarak değerlendirildi. Çekirdek enflasyon, gıda ve enerji gibi volatil kalemler dışarıda bırakıldığında, enflasyonun ana eğilimini gösteren daha istikrarlı bir ölçüttür. Yönetilen fiyatlar dışarıda bırakıldığında, aylık ana enflasyon eğiliminin yüzde 2’nin altına gerilediği tespiti, enflasyonla mücadele açısından umut verici bir işaret olarak yorumlanabilir.

Ancak tüm bu olumlu gelişmelerin yanı sıra, bazı kalemlerdeki fiyat artışlarındaki katılık dikkat çekici olmaya devam ediyor. Eryılmaz, özellikle hizmet grubunda, başta kira kalemi olmak üzere enflasyonu yukarı yönlü taşıyan unsurlar olduğunu belirtti. Konut grubunda temmuz ayında yüzde 5,78’lik bir artış yaşanması, kiralardaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkisini açıkça ortaya koyuyor. Ayrıca, doğalgaz zammı da konut enflasyonunu artıran diğer önemli faktörler arasında yer aldı. Bu durum, hanehalkı bütçeleri üzerinde önemli bir baskı oluşturmaktadır.

Eğitim, lokanta ve otel hizmetleri ile sağlık hizmetleri gibi kalemlerdeki yüksek oranların sürdüğünü belirten Eryılmaz, yıllık bazda en yüksek artışın yüzde 75,54 ile eğitimde yaşandığını ifade etti. Bunu yüzde 62 ile konut grubunun takip etmesi, bu temel hizmet ve ihtiyaç kalemlerindeki fiyat yapışkanlığının ve artış eğiliminin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor. Hizmet grubunun genelinde yıllık artış oranı ise yüzde 48,5 düzeyinde seyrediyor. Bu kalemlerdeki yüksek artışlar, maliyet baskılarının ve talep dinamiklerinin etkisiyle enflasyonun düşüş hızını yavaşlatabilecek potansiyele sahip.

Piyasaların Tepkisi: BIST 100 Sıçraması ve Faiz İndirimi Beklentileri

Beklentilerin altında gelen temmuz ayı enflasyon verisi, finans piyasaları tarafından büyük bir pozitiflikle karşılandı. Bu durum, özellikle hisse senedi piyasalarına yansıdı. BIST 100 endeksi, daha önce aşmakta zorlandığı 10.750 seviyesini güçlü bir şekilde geçerek 10.926 puanı test etti ve günü 10.853 puandan tamamladı. Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, bu dikkat çekici yükselişin arkasında yatan temel nedenin, piyasaların eylül ayında gerçekleşmesini beklediği faiz indirimi beklentisi olduğunu vurguladı. Genellikle, faiz indirimleri şirketlerin finansman maliyetlerini düşürdüğü ve ekonomik aktiviteyi canlandırdığı için hisse senedi piyasaları üzerinde olumlu bir etki yaratır.

Enflasyon verisinin açıklanmasından önce piyasada 250-300 baz puanlık bir faiz indirimi konuşulurken, veri sonrası bu beklenti daha da güçlenerek 300-350 baz puan aralığına yükseldi. Hatta bazı analistlerin 350 baz puanın da üzerine işaret etmeye başladığını dile getiren Eryılmaz, piyasanın TCMB’den daha agresif bir indirim beklediğini gösterdi. Bu durum, enflasyon beklentilerindeki gevşemenin, para politikasının genişleyici yönde ilerlemesi için alan açtığına dair genel bir kanı oluştuğunu gösteriyor.

Enflasyon verisi sonrası sadece kısa vadeli beklentiler değil, yıl sonu beklentilerinde de aşağı yönlü revizyonlar öne çıktı. Eryılmaz, yıl sonu enflasyon beklentisinin yüzde 29,5’in altına inebileceğini ifade ederken, yıl sonu faiz oranı beklentisinin de yüzde 35 seviyesinin altına sarkabileceğini belirtti. Bu revizyonlar, piyasanın orta vadede enflasyon görünümüne ilişkin daha iyimser bir tablo çizdiğini ve TCMB’nin faiz indirim döngüsünde daha fazla adım atabileceği beklentisini güçlendirdiğini gösteriyor.

Eryılmaz’ın Eylül Toplantısı İçin Net Tahmini

Tüm bu analizler ışığında, Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, eylül ayında gerçekleştirilecek Para Politikası Kurulu toplantısında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 300 baz puanlık bir faiz indirimi yapmasını beklediğini açıkladı. Ancak bu beklentinin netleşmesi ve kesinleşmesi açısından ağustos ayı enflasyon verilerinin kritik önem taşıdığını da özellikle vurguladı. Ağustos verileri, temmuz ayındaki düşüş eğiliminin devam edip etmediği, çekirdek enflasyondaki seyrin ve diğer yapışkan kalemlerdeki gelişmelerin faiz kararı üzerindeki etkisini belirleyecek.

Dolarizasyonun Faiz Kararları Üzerindeki Etkisi ve Reel Faiz Çıkmazı

Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, Merkez Bankası’nın faiz kararlarını alırken sadece enflasyon verilerine odaklanmaması gerektiğinin altını çizdi. Özellikle vatandaş ve şirketlerin dövize yönelimini, yani dolarizasyonun seyrini de yakından takip etmesi gerektiğini belirtti. Dolarizasyonun gidişatının, önümüzdeki dönemde alınacak faiz kararlarında belirleyici bir rol oynayabileceğini ifade etti. Yüksek dolarizasyon, yerel para birimine olan güveni azaltır ve para politikasının etkinliğini sınırlayabilir.

Bu nedenle Eryılmaz, Merkez Bankası’nın, enflasyondaki katılıklar ve dövize yönelimin oluşturduğu baskı altında faiz indirimi yapsa bile, pozitif reel faizi korumaya devam etmesi gerektiğini vurguladı. Pozitif reel faiz, enflasyonun üzerinde bir getiri sağlayarak tasarrufları Türk Lirası’nda tutmayı cazip hale getirir ve böylece dolarizasyon eğilimini frenleyebilir. Aksi takdirde, negatif reel faiz ortamı, sermaye kaçışını tetikleyebilir ve finansal istikrarsızlık risklerini artırabilir. TCMB’nin bu hassas dengeyi gözeterek, hem enflasyonla mücadele hem de finansal istikrarı sağlama hedeflerini uyumlu bir şekilde sürdürmesi büyük önem taşıyor. Faiz indirimlerinin, döviz piyasalarında ani ve kontrolsüz hareketlere yol açmadan, kademeli ve öngörülebilir bir şekilde yapılması gerekliliği, Merkez Bankası’nın önündeki en büyük zorluklardan biri olarak duruyor.