Türkiye’de İşlenmemiş Altın İthalat Kotasında Yeni Düzenleme: Detaylar ve Uygulama Esasları

Türkiye ekonomisi için stratejik öneme sahip olan işlenmemiş altın ithalatında, Borsa İstanbul tarafından uygulanan kota sisteminde önemli bir güncelleme yapıldı. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kararıyla, belirli kıymetli madenler aracı kuruluşları için ayrılan rezerv altın ithalat kotası 500 kilogramdan 510 kilograma yükseltildi. Bu artış, özellikle dış ticaret dengesi ve ödemeler gücü istikrarı üzerindeki olası olumsuz etkileri azaltmaya yönelik tedbirler kapsamında ele alınıyor ve sektördeki düzenlemelerin devamı niteliğinde.

Altın, Türk halkı için geleneksel bir yatırım aracı olmanın yanı sıra, kuyumculuk sektörü ve finansal piyasalar için de vazgeçilmez bir metadır. Ancak, son yıllarda işlenmemiş altın ithalatındaki artış, Türkiye’nin dış ticaret dengesi üzerinde önemli bir baskı yaratmıştı. Bu durum, cari işlemler açığının genişlemesine neden olarak makroekonomik istikrar için riskler oluşturuyordu. Hükümet, bu riskleri bertaraf etmek amacıyla 7 Ağustos 2023 tarihinde işlenmemiş altın ithalatına kota uygulaması getirme kararı almıştı. Bu düzenleme, ülkeye giren altın miktarını kontrol altında tutmayı ve döviz çıkışını sınırlamayı hedeflemekteydi.

Borsa İstanbul tarafından yapılan son duyuru, bu kota uygulamasının detaylarında ve özellikle “rezerv” olarak ayrılan kısımda yapılan değişikliği ortaya koydu. Açıklamada belirtildiği üzere, kota uygulamasının başlangıç tarihi olan 7 Ağustos 2023’ten önce ve 1 Ocak 2022’den itibaren belirli koşulları sağlayan kıymetli madenler aracı kuruluşları için ayrılan rezerv miktarının artırıldığı ifade edildi. Bu artış, piyasadaki bazı aktörlerin ihtiyaçlarını daha iyi karşılamayı ve piyasanın daha dengeli işlemesini sağlamayı amaçlamaktadır.

Altın İthalat Kotasının Arka Planı ve Gerekçeleri

İşlenmemiş altın ithalatına yönelik kota uygulamasının temelinde, Türkiye’nin dış ticaret istikrarını ve ödemeler dengesini koruma hedefi yatmaktadır. Ülkeye döviz çıkışına neden olan altın ithalatının kontrol altına alınması, cari açığın yönetimi açısından kritik bir adımdır. Özellikle küresel ekonomik çalkantılar ve emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar göz önüne alındığında, altın gibi değerli madenlerin ithalat rejimlerinin dikkatle yönetilmesi büyük önem taşımaktadır.

Kota uygulaması ilk yürürlüğe girdiğinde, işlenmemiş altın ithalatında yaşanan yüksek artışın makroekonomik denge üzerindeki olumsuz etkilerini minimize etmek üzere tasarlandı. Bu tedbirler, yalnızca ithalatın kısıtlanmasıyla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda yerel altın üretimini ve geri dönüşümünü teşvik etme gibi daha geniş bir stratejinin parçası olarak da görülebilir. Türkiye, altın rezervleri açısından zengin bir ülke olmasa da, güçlü kuyumculuk sektörü ve yüksek yerel talebi nedeniyle önemli bir altın ithalatçısı konumundadır.

Rezerv Kota Hakkı Kazanan Kuruluşlar İçin Özel Kriterler

Borsa İstanbul’un açıklamasında, rezerv kota miktarının artırılmasının yanı sıra, bu özel kotadan faydalanacak kıymetli madenler aracı kuruluşlarının tanımlanması da büyük önem taşımaktadır. Bu kuruluşlar, belirli geçmiş işlemlerine ve hukuki durumlarına göre kategorize edilmiştir. 7 Ağustos 2023 tarihli kota uygulamasına başlanmasından itibaren, aşağıdaki kıymetli madenler aracı kuruluşları rezerv kotadan faydalanma hakkına sahiptir:

1 Ocak 2022’den 7 Ağustos 2023 tarihine kadar “bedelsiz” ödeme şekliyle ithalat işlemleri dışında işlenmemiş altın ithalatı (peşin veya mal mukabili ödeme şekliyle) gerçekleştirmemiş olanlar. Bu kategoriye, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında veya bir kişinin sermayesine eklenmek ya da bedellerinden mahsup edilmek üzere Türkiye’de yapılan bedelsiz ithalat işlemleri dahil değildir. Bu madde, aslında altın ithalatını ticari amaçla yapmamış veya özel rejimlerle yapmış olan firmaları kapsamaktadır.
Borsa İstanbul A.Ş.’ye kayıtlı olup, kota uygulamasına başlandıktan sonra gerçekleşen değerli madenler aracı işlemleri bulunan kuruluşlar. Bu, yeni faaliyete başlamış veya düzenleme sonrası işlem hacmini artırmış firmaları işaret etmektedir.
Danıştay 13. Dairesi’nin 26.12.2022 tarihli E: 2019/3051, K:2022 /4968 ve 26.12.2022 tarihli E:2019/3052, K:2022/4966 sayılı Kararları kapsamında faaliyet izinleri geri verilen değerli madenler aracı kuruluşları. Bu hukuki kararlar neticesinde faaliyetlerine yeniden başlama hakkı kazanan firmalara da kota tahsis ediliyor.

Bu detaylı kriterler, kota tahsisinde adil ve şeffaf bir mekanizma oluşturulmasını hedeflemektedir. Özellikle geçmişte belirli nedenlerle faaliyet dışı kalmış veya belirli ticaret modellerini benimsemiş kuruluşlara destek olmayı amaçladığı anlaşılmaktadır.

Rezerv Kota Miktarının Artırılması ve Tahsis Süreci

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 3 Mayıs 2024 tarihli yazısı uyarınca, rezerv olarak ayrılan kota miktarı 500 kilogramdan 510 kilograma çıkarılmıştır. Bu 10 kilogramlık artış, mevcut rezerv kota sahipleri arasındaki dağıtımı etkileyecek ve belirli üyeler için aylık tahsisatların potansiyelini artıracaktır. Kota dağıtım süreci aşağıdaki adımları içermektedir:

Talep Bildirimi: Bu kapsamdaki üyeler, her ayın ilk beş iş günü içinde Borsa İstanbul’a talep ettikleri miktarı bildireceklerdir. Her bir üyenin talep edebileceği maksimum miktar 25 kilogram ile sınırlıdır. Bu limit, kotanın daha geniş bir üye kitlesine dağıtılmasını sağlamayı amaçlar.
Tahsis Hesaplaması: Beş iş günü sonunda, eğer toplam talep edilen miktar 510 kilogramdan fazla olursa, tahsis edilecek ortalama miktar bulunacaktır. Bu hesaplama, 510 kilogramın talep eden üye sayısına bölünmesiyle yapılır. Ortalama tahsis miktarının altında talepte bulunan üyelere, talep ettikleri miktar tahsis edilir. Ortalama miktarın üzerinde veya eşit talepte bulunan diğer üyelere ise, kalan kota eşit miktarda dağıtılarak tahsisat yapılır. Bu sistem, hem küçük taleplerin karşılanmasını hem de kalan kotanın adil bir şekilde dağıtılmasını hedefler.
Kota Öğrenme ve İletişim: Tahsis edilmesi kesinleşen kota miktarlarını öğrenmek için, ilgili kıymetli madenler aracı kuruluşlarının, talep bildiriminin yapıldığı ayın beşinci iş gününü takip eden ilk iş gününde Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası Direktörlüğü ile iletişime geçmeleri gerekmektedir.

Elektronik Sistem Üzerinden Başvuru Esasları

Kota taleplerinin alınmasında modern ve şeffaf bir yöntem benimsenmiştir. Mayıs ayından itibaren, yukarıda belirtilen kapsamdaki talepler sadece KASA uygulaması (kasa.borsaistanbul.com) üzerinden erişilen Elektronik Talimat Sistemi (ELTAS) aracılığıyla çevrimiçi olarak iletilecektir. Bu sistemin kullanımına ilişkin önemli noktalar şunlardır:

Zaman Aralığı: Talepler her ayın ilk 5 iş günü içerisinde, 09:00-18:00 saatleri arasında iletilmelidir.
Sadece ELTAS: ELTAS üzerinden bildirilmeyen başvurular kesinlikle işleme alınmayacaktır. Bu, sistemin tek ve bağlayıcı başvuru kanalı olduğu anlamına gelir.
Onay Süreci: KASA uygulaması üzerinden oluşturulan “İthalat Kota Talebi”nin, varsa ikinci onaycı tarafından da onaylanarak “Talimat Türü”nün “Onaylandı” statüsüne getirilmesi şarttır. Saat 18:00’dan önce “Onaylandı” statüsüne getirilmemiş talepler dikkate alınmayacak ve Borsa tarafından re’sen iptal edilecektir. Bu katı kural, başvuruların zamanında ve doğru şekilde tamamlanmasını sağlamayı amaçlamaktadır.
Kapsam Dışı Başvurular: Belirtilen 510 kilogramlık rezerv kapsamında olmamasına rağmen ELTAS üzerinden başvuru yapan üyelerin talepleri de Borsa tarafından re’sen reddedilecektir. Bu, sistemin yalnızca belirlenen kriterlere uyan üyeler için tasarlandığını vurgulamaktadır.

ELTAS kullanıcı kılavuzu, başvuruların doğru bir şekilde yapılabilmesi için detaylı bilgiler sunmaktadır. Bu rehberler, üyelerin başvuru sürecini sorunsuz tamamlamalarına yardımcı olacaktır.

Genel Değerlendirme ve Etkileri

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın bu kararı, işlenmemiş altın ithalatı üzerindeki sıkı kontrolün devam ettiğini ve mevcut düzenlemelerin dinamik bir şekilde yönetildiğini göstermektedir. Rezerv kotasının 10 kilogramlık artışı küçük bir miktar gibi görünse de, özellikle belirlenmiş kriterlere uyan ve faaliyetleri geçmişte etkilenmiş olan kıymetli madenler aracı kuruluşları için önemli bir nefes alanı sağlayabilir.

Ayrıca, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yazısı uyarınca “diğer üyelere yönelik kota dağılımında da değişiklik yapılmış” olması, genel altın ithalatı politikasında daha geniş çaplı bir gözden geçirme yapıldığını ve tüm piyasa katılımcılarını etkileyen yeni düzenlemelerin yolda olabileceğini düşündürmektedir. Bu nedenle, tüm kıymetli madenler aracı kuruluşlarının Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası Direktörlüğü ile yakın temasta kalmaları ve güncel bilgileri takip etmeleri büyük önem taşımaktadır.

Bu tür düzenlemeler, Türkiye’nin dış ticaret dengesini iyileştirme, cari açığı azaltma ve ekonomik istikrarı güçlendirme hedeflerine hizmet etmektedir. Altın ithalatındaki kontroller, kısa vadede piyasada bazı adaptasyon süreçleri gerektirse de, uzun vadede daha sürdürülebilir bir ekonomik yapıya katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Kaynak: Ekonomim