Eylül 2023 Enflasyon Raporu: TÜFE ve Yİ-ÜFE Verileriyle Fiyat Gelişmelerine Derinlemesine Bakış
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan son verilere göre, Eylül 2023 dönemine ait enflasyon rakamları, hem tüketici hem de üretici fiyatlarında önemli gelişmeleri gözler önüne serdi. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) verileri, aylık bazda artış gösterse de yıllık enflasyonda kaydedilen düşüşler, ekonomistler ve vatandaşlar tarafından yakından takip ediliyor. Özellikle TÜFE’nin yıllık bazda Temmuz 2023’ten, Yİ-ÜFE’nin ise Mart 2021’den bu yana en düşük seviyelerde gerçekleşmesi, dezenflasyon sürecine dair umutları artırıyor.
Bu kapsamlı rapor, Eylül 2023 enflasyon verilerini detaylı bir şekilde inceleyerek, ana harcama gruplarındaki değişimlerden sektörlere özel üretici fiyat endekslerine kadar tüm önemli noktaları analiz etmektedir. Enflasyonun genel seyrini anlamak ve gelecek dönem beklentilerini şekillendirmek adına bu veriler büyük önem taşımaktadır.
Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) Genel Değerlendirme
Eylül 2023’te Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) aylık bazda yüzde 2,97 oranında artış kaydederken, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) ise yüzde 1,37’lik bir artış gösterdi. Bu aylık artışlara rağmen, yıllık enflasyon oranlarında düşüş eğilimi dikkat çekicidir. Tüketici fiyatlarında yıllık enflasyon yüzde 49,38’e gerilerken, yurt içi üretici fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 33,09 seviyesine indi. Bu düşüşler, son aylarda uygulanan sıkı para politikalarının ve diğer ekonomik tedbirlerin ilk sinyalleri olarak yorumlanabilir.
Yıllık bazda kaydedilen bu düşüşler, enflasyonla mücadelede atılan adımların somut bir çıktısı olarak değerlendiriliyor. TÜFE, yıllık bazda en son Temmuz 2023’te yüzde 47,83 seviyesindeyken, Eylül ayındaki yüzde 49,38’lik oran, kısa vadede bir yavaşlama işaretidir. Yİ-ÜFE ise Mart 2021’de yüzde 31,2 olarak ölçülmüştü; Eylül 2023’teki yüzde 33,09’luk oran, üretici fiyatlarında uzun bir aradan sonra en düşük yıllık artışlardan birine işaret etmektedir. Bu durum, girdi maliyetlerindeki artış baskısının yavaşladığına ve bunun gelecekte tüketici fiyatlarına olumlu yansıyabileceğine dair önemli bir göstergedir.
Ayrıca, 12 aylık ortalamalara bakıldığında, tüketici fiyatları yüzde 63,47, yurt içi üretici fiyatları ise yüzde 44,81 arttı. Eylül ayında TÜFE’nin geçen yılın Aralık ayına göre yüzde 35,86, Yİ-ÜFE’nin ise aynı dönemde yüzde 25,55 artış gösterdiği belirtildi. Bu veriler, 2023 yılının ilk dokuz aylık döneminde fiyatlar genel düzeyinde yaşanan değişimlerin boyutunu ortaya koymaktadır.
TÜFE ve Yİ-ÜFE Aylık ve Yıllık Değişim Tabloları
Aşağıdaki tablolarda, 2015 yılından 2024 yılına kadar uzanan süreçte TÜFE ve Yİ-ÜFE’deki aylık ve yıllık değişim oranları detaylı bir şekilde sunulmaktadır. Bu veriler, enflasyonun tarihsel seyrini ve dönemler arası karşılaştırmaları yapmak için değerli bir kaynak teşkil etmektedir.
| Aylık değişim | TÜFE | Yİ-ÜFE | |||||||||||||||||||
| Ay/Yıl | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | |
| Ocak | 1,10 | 1,82 | 2,46 | 1,02 | 1,06 | 1,35 | 1,68 | 11,10 | 6,65 | 6,7 | 0,33 | 0,55 | 3,98 | 0,99 | 0,45 | 1,84 | 2,66 | 10,45 | 4,15 | 4,14 | |
| Şubat | 0,71 | -0,02 | 0,81 | 0,73 | 0,16 | 0,35 | 0,91 | 4,81 | 3,15 | 4,53 | 1,20 | -0,20 | 1,26 | 2,68 | 0,09 | 0,48 | 1,22 | 7,22 | 1,56 | 3,74 | |
| Mart | 1,19 | -0,04 | 1,02 | 0,99 | 1,03 | 0,57 | 1,08 | 5,46 | 2,29 | 3,16 | 1,05 | 0,40 | 1,04 | 1,54 | 1,58 | 0,87 | 4,13 | 9,19 | 0,44 | 3,29 | |
| Nisan | 1,63 | 0,78 | 1,31 | 1,87 | 1,69 | 0,85 | 1,68 | 7,25 | 2,39 | 3,18 | 1,43 | 0,52 | 0,76 | 2,60 | 2,98 | 1,28 | 4,34 | 7,67 | 0,81 | 3,60 | |
| Mayıs | 0,56 | 0,58 | 0,45 | 1,62 | 0,95 | 1,36 | 0,89 | 2,98 | 0,04 | 3,37 | 1,11 | 1,48 | 0,52 | 3,79 | 2,67 | 1,54 | 3,92 | 8,76 | 0,65 | 1,96 | |
| Haziran | -0,51 | 0,47 | -0,27 | 2,61 | 0,03 | 1,13 | 1,94 | 4,95 | 3,92 | 1,64 | 0,25 | 0,41 | 0,07 | 3,03 | 0,09 | 0,69 | 4,01 | 6,77 | 6,50 | 1,38 | |
| Temmuz | 0,09 | 1,16 | 0,15 | 0,55 | 1,36 | 0,58 | 1,80 | 2,37 | 9,49 | 3,23 | -0,32 | 0,21 | 0,72 | 1,77 | -0,99 | 1,02 | 2,46 | 5,17 | 8,23 | 1,94 | |
| Ağustos | 0,40 | -0,29 | 0,52 | 2,30 | 0,86 | 0,86 | 1,12 | 1,46 | 9,09 | 2,47 | 0,98 | 0,08 | 0,85 | 6,60 | -0,59 | 2,35 | 2,77 | 2,41 | 5,89 | 1,68 | |
| Eylül | 0,89 | 0,18 | 0,65 | 6,30 | 0,99 | 0,97 | 1,25 | 3,08 | 4,75 | 2,97 | 1,53 | 0,29 | 0,24 | 10,88 | 0,13 | 2,65 | 1,55 | 4,78 | 3,4 | 1,37 | |
| Ekim | 1,55 | 1,44 | 2,08 | 2,67 | 2,00 | 2,13 | 2,39 | 3,54 | 3,43 | -0,20 | 0,84 | 1,71 | 0,91 | 0,17 | 3,55 | 5,24 | 7,83 | 1,94 | |||
| Kasım | 0,67 | 0,52 | 1,49 | -1,44 | 0,38 | 2,30 | 3,51 | 2,88 | 3,28 | -1,42 | 2,00 | 2,02 | -2,53 | -0,08 | 4,08 | 9,99 | 0,74 | 2,81 | |||
| Aralık | 0,21 | 1,64 | 0,69 | -0,40 | 0,74 | 1,25 | 13,58 | 1,18 | 2,93 | -0,33 | 2,98 | 1,37 | -2,22 | 0,69 | 2,36 | 19,08 | -0,24 | 1,14 | |||
| Yıllık değişim | TÜFE | Yİ-ÜFE | |||||||||||||||||||
| Ay/Yıl | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | |
| Ocak | 7,24 | 9,58 | 9,22 | 10,35 | 20,35 | 12,15 | 14,97 | 48,69 | 57,68 | 64,86 | 3,28 | 5,94 | 13,69 | 12,14 | 32,93 | 8,84 | 26,16 | 93,53 | 86,46 | 44,2 | |
| Şubat | 7,55 | 8,78 | 10,13 | 10,26 | 19,67 | 12,37 | 15,61 | 54,44 | 55,18 | 67,07 | 3,10 | 4,47 | 15,36 | 13,71 | 29,59 | 9,26 | 27,09 | 105,01 | 76,61 | 47,29 | |
| Mart | 7,61 | 7,46 | 11,29 | 10,23 | 19,71 | 11,86 | 16,19 | 61,14 | 50,51 | 68,50 | 3,41 | 3,80 | 16,09 | 14,28 | 29,64 | 8,50 | 31,20 | 114,97 | 62,45 | 51,47 | |
| Nisan | 7,91 | 6,57 | 11,87 | 10,85 | 19,50 | 10,94 | 17,14 | 69,97 | 43,68 | 69,80 | 4,80 | 2,87 | 16,37 | 16,37 | 30,12 | 6,71 | 35,17 | 121,82 | 52,11 | 55,66 | |
| Mayıs | 8,09 | 6,58 | 11,72 | 12,15 | 18,71 | 11,39 | 16,59 | 73,50 | 39,59 | 75,45 | 6,52 | 3,25 | 15,26 | 20,16 | 28,71 | 5,53 | 38,33 | 132,16 | 40,76 | 57,68 | |
| Haziran | 7,20 | 7,64 | 10,90 | 15,39 | 15,72 | 12,62 | 17,53 | 78,62 | 38,21 | 71,6 | 6,73 | 3,41 | 14,87 | 23,71 | 25,04 | 6,17 | 42,89 | 138,31 | 40,42 | 50,09 | |
| Temmuz | 6,81 | 8,79 | 9,79 | 15,85 | 16,65 | 11,76 | 18,95 | 79,60 | 47,83 | 61,78 | 5,62 | 3,96 | 15,45 | 25,00 | 21,66 | 8,33 | 44,92 | 144,61 | 44,50 | 41,37 | |
| Ağustos | 7,14 | 8,05 | 10,68 | 17,90 | 15,01 | 11,77 | 19,25 | 80,21 | 58,94 | 51,97 | 6,21 | 3,03 | 16,34 | 32,13 | 13,45 | 11,53 | 45,52 | 143,75 | 49,41 | 35,75 | |
| Eylül | 7,95 | 7,28 | 11,20 | 24,52 | 9,26 | 11,75 | 19,58 | 83,45 | 61,53 | 49,38 | 6,92 | 1,78 | 16,28 | 46,15 | 2,45 | 14,33 | 43,96 | 151,50 | 47,44 | 33,09 | |
| Ekim | 7,58 | 7,16 | 11,90 | 25,24 | 8,55 | 11,89 | 19,89 | 85,51 | 61,36 | 5,74 | 2,84 | 17,28 | 45,01 | 1,70 | 18,20 | 46,31 | 157,69 | 39,39 | |||
| Kasım | 8,10 | 7,00 | 12,98 | 21,62 | 10,56 | 14,03 | 21,31 | 84,39 | 61,98 | 5,25 | 6,41 | 17,30 | 38,54 | 4,26 | 23,11 | 54,62 | 136,02 | 42,25 | |||
| Aralık | 8,81 | 8,53 | 11,92 | 20,30 | 11,84 | 14,60 | 36,08 | 64,27 | 64,77 | 5,71 | 9,94 | 15,47 | 33,64 | 7,36 | 25,15 | 79,89 | 97,72 | 44,22 |
Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) Sektörel Değişimler
Yİ-ÜFE verileri, sanayinin dört ana sektöründe ve ana sanayi gruplarında yaşanan fiyat değişimlerini de ortaya koymaktadır. Bu değişimler, üretim maliyetlerinin seyrini ve nihai ürün fiyatlarına yansımalarını anlamak açısından kritik öneme sahiptir.
Sanayinin Dört Sektöründe Yıllık ve Aylık Değişimler
Eylül ayında yıllık bazda incelendiğinde, madencilik ve taş ocakçılığı sektöründe yüzde 43,59, imalat sektöründe yüzde 33,77, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında yüzde 17,01 ve su temininde ise yüzde 48,7 oranında artışlar gözlendi. Bu oranlar, özellikle madencilik ve su temini gibi temel sektörlerdeki maliyet baskısının devam ettiğini göstermektedir. Ancak genel olarak Yİ-ÜFE’deki yıllık düşüş trendi, bu sektörlerdeki artış hızının geçmiş aylara göre yavaşladığını da düşündürmektedir.
Aylık değişimlere bakıldığında ise madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 1,83, imalatta yüzde 1,25, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında yüzde 2,28 ve su temininde yüzde 1,95 artış gerçekleşmiştir. Bu rakamlar, üretici maliyetlerindeki artışın, özellikle enerji ve su gibi temel girdilerde devam ettiğini ancak imalat sektöründe daha ılımlı bir seyir izlediğini göstermektedir.
Ana Sanayi Gruplarındaki Yıllık ve Aylık Değişimler
Ana sanayi grupları bazında yıllık değişimler incelendiğinde, ara mallarında yüzde 32,7, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 37,95, dayanıksız tüketim mallarında yüzde 44,38, enerjide yüzde 11,89 ve sermaye mallarında yüzde 36,55 oranında yükselişler kaydedilmiştir. Özellikle dayanıksız tüketim mallarındaki yüksek artış, gıda gibi temel ihtiyaç maddelerinin üretim maliyetlerindeki yükselişi yansıtmaktadır.
Aylık değişimler ise ara mallarında yüzde 1,27, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 1,7, dayanıksız tüketim mallarında yüzde 1,7, enerjide yüzde 0,45 ve sermaye mallarında yüzde 1,89 artış olarak gerçekleşti. Enerji grubundaki nispeten daha düşük aylık artış, enerji fiyatlarındaki küresel istikrarın iç piyasaya yansımaları olarak değerlendirilebilir.
| Sektörler/Alt Gruplar | Aylık (Yüzde) | Yıllık (Yüzde) |
| Madencilik ve taş ocakçılığı | 1,83 | 43,59 |
| İmalat | 1,25 | 33,77 |
| Elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı | 2,28 | 17,01 |
| Su temini | 1,95 | 48,7 |
TÜFE’de Ana Harcama Gruplarına Göre Enflasyon
Tüketici fiyatlarındaki değişimleri daha iyi anlamak için ana harcama grupları bazında detaylı analiz yapmak gereklidir. Eylül 2023’te TÜFE’deki en dikkat çekici artışlar ve azalışlar harcama gruplarına göre farklılık göstermektedir.
Yıllık ve Aylık En Yüksek/En Düşük Artışlar
Eylül ayında, yıllık bazda en yüksek artış yüzde 97,87 ile konut grubunda gerçekleşti. Bu oran, konut fiyatları ve kira bedellerindeki yükselişin hanehalkı bütçeleri üzerindeki baskısını açıkça göstermektedir. Konut grubunu yüksek artış oranlarıyla eğitim, lokanta ve oteller gibi hizmet grupları takip etmektedir. Buna karşılık, yıllık bazda en az artış gösteren ana grup yüzde 26,6 ile ulaştırma oldu. Bu durum, akaryakıt fiyatlarındaki kısmi istikrar veya geçmiş aylardaki yüksek artışların ardından gelen baz etkisiyle açıklanabilir.
Aylık bazda bakıldığında ise en yüksek artış yüzde 14,21 ile eğitim grubunda yaşandı. Okulların açılmasıyla birlikte eğitim hizmetlerine olan talebin artması ve maliyetlerdeki yükseliş bu durumu tetiklemiştir. Gıda ve alkolsüz içecekler, giyim ve ayakkabı gibi diğer harcama grupları da aylık bazda artış göstermiştir. Öte yandan, haberleşme grubu aylık bazda yüzde 0,88 ile tek azalış gösteren ana grup olmuştur. Bu durum, telekomünikasyon sektöründeki rekabet veya tarife ayarlamalarıyla ilişkili olabilir.
Endekste kapsanan 143 temel başlıktan 27’sinin endeksinde düşüş gerçekleşirken, 6’sının endeksinde herhangi bir değişim gözlenmedi. Geri kalan 110 temel başlıkta ise artış kaydedildi. Bu dağılım, enflasyonun geniş bir alana yayıldığını ancak belirli ürün ve hizmet gruplarında fiyat düşüşlerinin de olduğunu göstermektedir.
| Kapsam | Aylık | Yıllık |
| TÜFE | 2,97 | 49,38 |
| Gıda ve alkolsüz içecekler | 2,48 | 43,72 |
| Alkollü içecekler ve tütün | 4,16 | 52,35 |
| Giyim ve ayakkabı | 3,63 | 30,7 |
| Konut | 3,86 | 97,87 |
| Ev eşyası | 1,98 | 40,29 |
| Sağlık | 1,51 | 50,7 |
| Ulaştırma | 2,44 | 26,6 |
| Haberleşme | -0,88 | 36,64 |
| Eğlence ve kültür | 2,35 | 43,96 |
| Eğitim | 14,21 | 93,59 |
| Lokanta ve oteller | 2,72 | 65,41 |
| Çeşitli mal ve hizmetler | 3,25 | 46,69 |
Özel Kapsamlı TÜFE Göstergeleri ve Enflasyonun Ana Eğilimi
Enflasyonun temel dinamiklerini daha iyi anlamak amacıyla TÜİK tarafından özel kapsamlı TÜFE göstergeleri de yayınlanmaktadır. Bu göstergeler, genellikle dalgalı seyir izleyen bazı harcama gruplarının (işlenmemiş gıda, enerji, alkollü içecekler ve tütün, altın) etkisini dışlayarak, enflasyonun ana eğilimini yansıtmayı amaçlar.
Eylül ayında, işlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE’deki değişim, bir önceki aya göre yüzde 3,22, geçen yılın Aralık ayına göre yüzde 36,44, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 48,23 ve 12 aylık ortalamalara göre yüzde 64,74 olarak gerçekleşti. Bu gösterge, çekirdek enflasyonun seyrini anlamak açısından önemlidir ve genel enflasyonun altında bir yıllık artışa işaret etmektedir.
Özel kapsamlı tüketici fiyatları endeksi göstergelerine bakıldığında, eylülde aylık bazda en az yükseliş yüzde 2,84 ile “işlenmemiş gıda, alkollü içecekler ve tütün ürünleri hariç TÜFE” göstergesinde oldu. Bu durum, mevsimsel ve tekil ürünlerin etkisinin çıkarıldığında aylık enflasyonun daha ılımlı bir tablo çizdiğini göstermektedir.
Yıllık bazda en yüksek artış ise yüzde 51,67 ile “mevsimlik ürünler hariç TÜFE” göstergesinde kaydedildi. Bu gösterge, mevsimlik dalgalanmaların dışında kalan ürün ve hizmet gruplarındaki fiyat artışlarının hala güçlü olduğunu ancak genel TÜFE’nin yıllık bazdaki düşüşüne paralel bir yavaşlama eğilimi sergilediğini göstermektedir.
| Kapsam | Aylık | Yıllık |
| Mevsimlik ürünler hariç TÜFE | 2,92 | 51,67 |
| İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE | 3,22 | 48,23 |
| Enerji, gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içkiler ile tütün ürünleri ve altın hariç TÜFE | 3,57 | 49,1 |
| İşlenmemiş gıda, alkollü içecekler ve tütün ürünleri hariç TÜFE | 2,84 | 50,05 |
| Alkollü içecekler ve tütün hariç TÜFE | 2,92 | 49,27 |
| Yönetilen-yönlendirilen fiyatlar hariç TÜFE | 3,08 | 46,09 |
Sonuç ve Gelecek Dönem Beklentileri
Eylül 2023 enflasyon verileri, Türkiye ekonomisinde enflasyonla mücadelede umut veren sinyallerin gelmeye başladığını göstermektedir. TÜFE ve Yİ-ÜFE’de yıllık bazda kaydedilen düşüşler, atılan adımların ilk olumlu sonuçları olarak değerlendirilebilir. Özellikle Yİ-ÜFE’deki gerileme, üretim maliyetleri üzerindeki baskının azalmaya başladığını ve bunun orta vadede tüketici fiyatlarına yansıyabileceğini işaret etmektedir. Ancak konut, eğitim ve dayanıksız tüketim malları gibi bazı temel harcama gruplarındaki yüksek yıllık artışlar, hanehalkı bütçeleri üzerindeki enflasyon baskısının devam ettiğini ortaya koymaktadır.
Önümüzdeki dönemde, para ve maliye politikalarındaki sıkı duruşun devam etmesi, enflasyonun daha da düşürülmesi için kritik önem taşımaktadır. Küresel enerji ve emtia fiyatlarındaki gelişmeler, döviz kurundaki istikrar ve iç talep koşulları, enflasyonun seyrini etkilemeye devam edecektir. Bu veriler, dezenflasyon sürecinin zorlu ancak ulaşılabilir olduğunu gösteren önemli bir yol haritası sunmaktadır. Enflasyonun tek haneli rakamlara düşürülmesi hedefi doğrultusunda, tüm paydaşların kararlı bir şekilde hareket etmesi büyük önem taşımaktadır.