Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Türkiye ile olan güçlü iş birliğini 2023 yılında rekor seviyeye taşıdı. Ülkenin 6 Şubat 2023’te yaşadığı yıkıcı depremlerin ardından ortaya çıkan yeniden yapılanma ve iyileşme ihtiyaçlarına yönelik projelerin de etkisiyle, EBRD Türkiye’ye tam 2,48 milyar Euro tutarında tarihi bir yatırım gerçekleştirdi. Bu devasa finansman hacmiyle Türkiye, 2023 yılında EBRD’nin yatırım yaptığı tüm ülkeler arasında en yüksek payı alan ülke unvanını kazandı.

Bu rekor yatırım, sadece miktar olarak değil, aynı zamanda nitelik olarak da büyük önem taşıyor. Sağlanan finansmanın yaklaşık yüzde 58’i ‘yeşil finansman’ kategorisinde değerlendirilerek, Türkiye’nin iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir bir geleceğe geçiş hedeflerine önemli katkılar sundu. Bu durum, EBRD’nin Türkiye’deki yatırımlarında çevreye duyarlılık ve sürdürülebilirliği temel bir ilke olarak benimsediğini açıkça ortaya koymaktadır.

Geçmiş yıllara bakıldığında, EBRD’nin Türkiye’ye olan desteği sürekli bir artış eğiliminde olmuştur. Banka, 2022 yılında Türkiye’ye 1,63 milyar Euro, 2021 yılında ise 2 milyar Euro yatırım yapmıştı. 2023 yılındaki 2,48 milyar Euro’luk rekor yatırım, bu artış eğiliminin zirvesini temsil ederek, Türkiye’nin hem ekonomik potansiyeline hem de karşılaştığı zorlukların üstesinden gelme kabiliyetine duyulan güveni pekiştirdi.

Deprem Sonrası Yeniden Yapılanma Çabalarına Kilit Destek

Şubat ayında Türkiye’yi sarsan depremler, ülkenin güneydoğu bölgesinde büyük bir yıkıma yol açmış ve on binlerce insanın yaşamını etkilemişti. Bu felaketin ardından EBRD, bölgenin toparlanması, yeniden inşası ve ekonomik entegrasyonunun sağlanması amacıyla hızlı ve kapsamlı bir müdahale planı oluşturdu. Banka, depremden etkilenen bölgeye yönelik çok yıllı, 1,5 milyar Euro’luk iddialı bir yatırım planı açıkladı. Bu plan, acil ihtiyaçların giderilmesinden uzun vadeli ekonomik iyileşmeye kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyordu.

Bu çerçevede, etkilenen işletmeler ve bireyler için yerel ortak bankalar aracılığıyla sunulan 600 milyon Euro’luk Afet Müdahale Çerçevesi hayata geçirildi. Bu mekanizma, depremden zarar gören küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ’ler) ile bireylerin finansman ihtiyaçlarını karşılamayı hedefledi. Afet Müdahale Çerçevesi’ne ek olarak, plan aynı zamanda altyapı yatırımları ve özel sektörün yeniden canlandırılmasına yönelik destekleri de içeriyordu. EBRD’den yapılan açıklamalara göre, deprem müdahale planının bir parçası olarak bölgedeki şirketlere ve bireylere 800 milyon Euro’dan fazla kaynak aktarıldı. Bu rakam, EBRD’nin 2023 yılında Türkiye’ye yaptığı toplam yatırımların yüzde 30’undan fazlasını oluşturarak, bankanın felakete verdiği önemi ve önceliği gözler önüne serdi.

Deprem Bölgesine Yönelik Somut Finansman Projeleri

Afet Müdahale Çerçevesi kapsamında, Türkiye’nin önde gelen bankaları olan İş Bankası, DenizBank, Akbank, QNB Finansbank ve Yapı Kredi aracılığıyla yaklaşık 400 milyon Euro’luk finansman sağlandı. Bu krediler, depremden etkilenen vatandaşların ve işletmelerin yeniden ayağa kalkmasına yardımcı olmak için kullanıldı. Ayrıca, bölgedeki kritik sektörlere yönelik doğrudan yatırımlar da gerçekleştirildi:

• Elektrik dağıtım şirketi Enerjisa Enerji’ye 100 milyon Euro kredi sağlanarak, enerji altyapısının onarımı ve güvenli bir şekilde yeniden inşası desteklendi.
• Polyester üreticisi SASA Polyester’e 75 milyon Euro kredi verilerek, bölgenin sanayi üretim kapasitesinin korunması ve geliştirilmesi amaçlandı.
• Enerji şirketi Mav Elektrik’e 25 milyon Euro kredi sağlanarak, bölgedeki enerji arzının güvence altına alınmasına katkıda bulunuldu.

Bu finansman desteklerine ek olarak, EBRD, depremden etkilenen bölgede faaliyet gösteren KOBİ’lerin hasarlı binalarını, üretim varlıklarını ve altyapılarını yeniden inşa etmelerine yardımcı olmak amacıyla “Yeniden Yapılandırma Yardımı ve Hibe” programını da başlattı. Bu program, Japonya Maliye Bakanlığı’nın değerli mali desteğiyle güçlendirilerek, depremzede işletmelerin toparlanma sürecine önemli bir ivme kazandırdı.

EBRD Türkiye Direktörü Arvid Tuerkner, 2023 yatırımlarıyla ilgili değerlendirmesinde, “Şubat depremlerinin yol açtığı hasarın büyüklüğü göz önüne alındığında, 2023 yılı Türkiye ve halkı için çok zorlu bir yıl oldu. EBRD, ülkeye olan bağlılığını sürdürdü ve olağan önceliklerini korumanın yanı sıra, etkilenen bölgedeki işleri, geçim kaynaklarını ve beşeri sermayeyi korumayı amaçlayan kapsamlı bir deprem müdahale planını uygulamaya koymakta hızlı davrandı. Yapılması gereken daha çok şey var ve EBRD, önümüzdeki dönemde de yeniden yapılanma çabalarına ve Türkiye ekonomisine katkıda bulunmaya hazır” ifadeleriyle bankanın sarsılmaz desteğini vurguladı.

Yeşil Dönüşüm Gündemi: Türkiye’nin Sürdürülebilir Geleceğine Yatırım

Arvid Tuerkner’in de belirttiği gibi, EBRD’nin 2023’teki rekor finansmanının temel unsurlarından biri de Türkiye’deki yeşil ve ekonomik kapsayıcılık girişimleri oldu. Tuerkner, “Bu yıl aynı zamanda ülkedeki yeşil ve toplumsal cinsiyetle ilgili projeler için de önemli bir yıl oldu. EBRD, Türkiye’nin daha yeşil, daha dirençli ve daha kapsayıcı bir ekonomiye doğru yolculuğunda kilit bir destekçi oldu ve olmaya devam edecektir” diyerek, bu alandaki kararlılıklarını yineledi.

EBRD, 2023 yılında Türkiye genelinde toplam 48 projeyi finanse etti. Bu yatırımların dikkat çekici bir kısmı, ülkenin özel sektörüne yöneldi; zira toplam finansmanın yüzde 91’i özel sektöre aktarıldı. Bu durum, EBRD’nin Türkiye ekonomisinin dinamik ve yenilikçi gücü olan özel sektörü kalkınmanın motoru olarak gördüğünü gösteriyor. Daha da önemlisi, yatırımların yaklaşık yüzde 58’i yeşil ekonomiye geçişi desteklerken, projelerin yüzde 60’ı toplumsal cinsiyet bileşenleri içeriyordu. Bu oranlar, EBRD’nin sadece ekonomik büyümeyi değil, aynı zamanda çevre korumayı ve toplumsal eşitliği de gözeten entegre bir kalkınma yaklaşımı benimsediğini ortaya koyuyor.

Özel Sektöre Yönelik Yeşil Finansman Destekleri

EBRD’nin yeşil ve kapsayıcı yatırım portföyünde öne çıkan bazı projeler şunlardır:

• ING Türkiye ve ING Leasing’e 100 milyon Euro’luk finansman paketi: Bu paket, Türkiye’deki işletmelerin yeşil finansmana erişimini artırmayı ve sürdürülebilir yatırımları teşvik etmeyi amaçladı.
• Lastik üreticisi Brisa Bridgestone’a 90 milyon Euro’luk kredi: Bu kredi, şirketin yakıt tasarruflu ve düşük karbon emisyonlu ürünlerin üretimini finanse etmesine yardımcı olarak, otomotiv sektörünün çevresel etkilerini azaltmaya katkıda bulundu.
• TürkTraktör’e 70 milyon Euro’luk kredi: Üretim tesislerinin modernizasyonunu ve daha fazla yeşil yatırım yapılmasını destekleyen bu kredi, tarım makineleri sektöründe sürdürülebilir uygulamaların yaygınlaşmasına öncülük etti.
• Ülker Bisküvi’ye sağlanan sürdürülebilirlik bağlantılı 75 milyon Euro’luk kredi: Bu finansman, şirketin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmasını teşvik eden ve çevresel performansını iyileştirmeyi amaçlayan bir yapıda sunuldu.
• Borusan EnBW’ye, Hollanda Girişimci Kalkınma Bankası (FMO) ile sendikasyon yapısı altında verilen 200 milyon Euro’luk kredi: Bu büyük ölçekli yatırım, Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesini artırmayı ve enerji dönüşümüne hız kazandırmayı hedefledi.

EBRD, 2023 yılında aynı zamanda Finlandiyalı teknoloji ve hizmet sağlayıcısı Metso Outotec ve Türkiye’deki tedarikçilerini desteklemek için Citi ile birlikte sürdürülebilir bir tedarik zinciri finansman programı da başlattı. Bu program, tedarik zincirlerinde çevresel ve sosyal standartların yükseltilmesini amaçlayarak, daha geniş bir ekosistemde sürdürülebilir uygulamaların benimsenmesine katkıda bulunuyor.

Yeşil Şehirler Programı ile Kentsel Dönüşüm

EBRD, Türkiye’deki belediye ortaklıklarını genişletmeye devam ederek, Bursa’yı Yeşil Şehirler programına dahil etti. Bursa, bu prestijli programa Türkiye’den katılan beşinci, dünya genelinde ise 60. şehir oldu. Yeşil Şehirler programı, şehirlerin çevresel zorluklarla başa çıkmaları, iklim değişikliğine uyum sağlamaları ve daha yaşanabilir kentsel alanlar yaratmaları için finansal ve teknik destek sunuyor. Diğer Yeşil Şehirler olan İstanbul ve Gaziantep de 2023 yılında önemli adımlar attı. İstanbul Yeşil Şehir Eylem Planı’nı resmi olarak başlatırken, Gaziantep de kendi planını tamamlayarak sürdürülebilir şehirleşme yolunda ilerlemelerini sürdürdü.

Ayrıca, EBRD 2023 yılında Türkiye’de, çoğunluğu Küçük İşletmeler Etki Fonu, İklim Yatırım Fonları ve Türkiye’den olmak üzere 41,5 milyon Euro’luk bağış fonunu da başarılı bir şekilde kullandı. Bu bağışlar, teknik yardım, kapasite geliştirme ve ön fizibilite çalışmaları gibi alanlarda kullanılarak, EBRD’nin finansal yatırımlarının etkisini artırdı.

EBRD ve Türkiye: Uzun Vadeli Stratejik Bir Ortaklık

EBRD’nin Türkiye ile olan ortaklığı uzun bir geçmişe dayanmaktadır. Banka, 2009’dan bu yana Türkiye’ye toplam 439 proje kapsamında 19 milyar Euro finansman sağladı. Bu devasa yatırım hacminin yüzde 93’ü özel sektöre aktarılarak, ülkenin ekonomik büyümesinde ve istihdam yaratılmasında özel sektörün itici gücüne olan inanç vurgulanmıştır.

EBRD’nin 2023’teki rekor yatırımı, Türkiye’nin karşılaştığı deprem felaketinin yaralarını sarmak için gösterilen olağanüstü çabaların yanı sıra, ülkenin yeşil ve kapsayıcı bir ekonomiye geçiş vizyonuna olan güçlü uluslararası desteğin de bir göstergesidir. EBRD, bu yatırımlarla Türkiye’nin ekonomik dayanıklılığını artırmayı, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasına yardımcı olmayı ve daha iyi bir gelecek inşa etme yolculuğunda stratejik bir ortak olmayı sürdürecektir. Bu iş birliği, Türkiye’nin bölgesel ve küresel ekonomideki konumunu güçlendirirken, aynı zamanda çevreye duyarlı ve sosyal açıdan adil bir büyüme modelinin benimsenmesine de katkı sağlayacaktır.