Yüksek Enflasyonun Gölgesinde Bütçe Performansı: Ocak Ayı Sonuçları ve TÜFE’ye Endeksli Tahvillerin Etkisi

2016 yılında, enflasyonun düşük seyrettiği bir dönemde Hazine, TÜFE’ye endeksli ve on yıl vadeli tahviller ihraç etti. Bu uygulama sonraki yıllarda da tekrarlandı ve bu tahvillerin vadesi 14 Ocak 2026’da doldu. Sonuç olarak, Ocak ayında tam 406 milyar lira iç borç faizi ödendi.

Eğer Ocak ayında ödenen bu yüksek borç faizi için “Bizden önceki yönetimlerin borçlanmasından kaynaklanan, ancak ‘Devlette devamlılık esastır’ ilkesi gereğince bizim ödemek durumunda kaldığımız bir faiz yüküydü ve bütçe açığı bu yüzden çok arttı, ne yapabilirdik ki?” gibi bir gerekçe sunuluyorsa ve bu gerekçeye sığınılıyorsa, aslında Ocak ayındaki bütçe performansına sevinmek gerekir. Çünkü faiz dışı dengedeki fazla oldukça yüksek ve geçen yıla göre rekor bir artış söz konusu.

Ancak, Ocak ayındaki bu yüklü borç faizi ödemesi mevcut hükümetin geçmişteki hesapsız ve öngörüsüz borçlanma politikalarının bir sonucuysa, Ocak ayı bütçe performansının iyi olduğunu söylemek mümkün değil. Çünkü bu durumda bütçe açığı kayda değer bir ölçüde artış göstermiş demektir.

Bakış Açısı Her Şeyi Değiştirir…

Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ocak ayının bütçe sonuçlarını kamuoyu ile paylaştı. Öncelikle özet olarak bazı temel rakamları aktaralım:

Ocak ayında toplam harcamalar 1,6 trilyon lira olarak gerçekleşti. Bu rakam, geçen yılın aynı ayına göre %54,9’luk bir artışı ifade ediyor.

Gelirler de hemen hemen aynı oranda, %55 oranında artış göstererek 1,4 trilyon lira düzeyinde oluştu.

Hem harcamaların hem de gelirlerin yaklaşık olarak %55 oranında artması, bütçe açığının da benzer bir oranda (yaklaşık %54,1) büyümesine neden oldu. Geçen yılın Ocak ayında 139 milyar lira olan bütçe açığı, bu yıl 215 milyar liraya yükseldi.

Bütçe, ilk bakışta 215 milyar lira açık vermiş gibi görünüyor. Ancak, meşhur faiz dışı denge hesabı dikkate alındığında, aslında bir fazla söz konusu.

Ocak ayındaki 1 trilyon 636 milyar liralık toplam harcamadan 456 milyar liralık faiz harcaması çıkarıldığında, faiz hariç harcama 1 trilyon 179 milyar liraya iniyor. Bu durumda faiz dışı denge 242 milyar lira fazla veriyor. Faiz dışı fazlada, geçen yılın 24 milyar liralık rakamına göre tam %918’lik bir artış yaşanmış oluyor.

Dolayısıyla, bütçe Ocak ayında klasik hesaplama yöntemine göre “orta halli” bir performans sergilemiş diyebiliriz.

Ancak “şu faiz ödemesi olmasaydı” yaklaşımıyla hesaplama yapıldığında, bütçe performansı oldukça iyi bir tablo çiziyor.

Evet, faiz ödemesi olmasaydı bütçede açık değil, önemli bir fazla olacaktı. Bu doğru. Ama maalesef o faiz ödemesi var ve bu faiz ödemesinin ortaya çıkmasına neden olan borçlanmayı da yine bu hükümet yapmış durumda.

Bu durumda, faiz ödemesini yok sayarak bütçenin iyi gittiğini söylemek ne kadar gerçekçi?

Ah O 14 Ocak Vadeli Tahviller…

Ocak ayındaki yüklü faiz ödemesinin altında yatan en büyük nedenin ne olduğunu artık herkes biliyor. Bu konuyu daha önce de detaylı bir şekilde ele almıştım.

Bundan on yıl önce, 2016 yılında vadesi bu yılın 14 Ocak’ı olan TÜFE’ye endeksli tahviller ilk kez ihraç edildi. O yıllarda enflasyon şimdiki gibi yüksek seviyelerde değildi. Dolayısıyla Hazine, bu tahvillerin gelecekte büyük bir sorun yaratacağını öngöremedi. Hazine’nin o günün koşullarında maliyetinin düşük olacağı düşüncesiyle cazip bulduğu bu tahviller, daha sonra defalarca ihraç edildi. Ancak, evdeki hesap çarşıya uymadı. Enflasyon öngörülenin çok çok üzerine çıktı ve TÜFE’ye endeksleme bütçeyi olumsuz etkiledi. Ağırlıklı olarak bu tahvillerin faizi nedeniyle Ocak ayında 456 milyar lira gibi daha önce hiç görülmemiş düzeyde bir faiz ödemesi yapmak zorunda kalındı. Öyle ki, Ocak ayındaki faiz ödemesi toplam harcamanın %28’ini oluşturdu.

Ancak, Ocak ayındaki 456 milyar lira düzeyindeki faiz ödemesinin tamamının iç borç faizi olmadığını da belirtmek gerekiyor. Bu tutarın 409 milyarı iç borç, kalan 47 milyarı ise dış borç faizi.

224 Milyar Lira Anapara Ödemesi Yapıldı

Bu arada, Ocak ayında iç borç anapara ödemesi için Hazine tarafından 224 milyar lira ödeme yapıldı. Böylece, Ocak ayındaki iç borç anapara ve faiz ödemesinin toplamı 632 milyar lirayı buldu.

Ocak ayındaki iç borçlanma ise 490 milyar lira düzeyinde gerçekleşti.

Bütçe performansı değerlendirilirken, faiz ödemelerinin bütçe üzerindeki etkisi ve geçmişte yapılan borçlanma kararlarının sonuçları dikkate alınmalıdır. Aksi takdirde, gerçekçi bir tablo elde etmek mümkün olmayacaktır. Yüksek enflasyon ortamında TÜFE’ye endeksli tahvillerin bütçe üzerindeki yükü giderek artmakta ve bu durum, gelecekteki bütçe performansını da olumsuz etkileme potansiyeli taşımaktadır. Bu nedenle, borçlanma stratejilerinin daha dikkatli ve öngörülü bir şekilde belirlenmesi büyük önem arz etmektedir. Ocak ayında ödenen yüksek faiz miktarı, ekonomik istikrarın sağlanması ve enflasyonla mücadele konusunda atılması gereken adımların aciliyetini bir kez daha gözler önüne sermiştir. Bu durum aynı zamanda bütçe disiplininin önemini de vurgulamaktadır. Sürdürülebilir bir ekonomik büyüme için bütçe dengesinin sağlanması ve kamu harcamalarının verimli bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, yüksek borç yükü ve faiz ödemeleri ekonomik kalkınmayı engelleyebilir ve gelecekte daha büyük sorunlara yol açabilir.

Ocak ayı bütçe sonuçları, Türkiye ekonomisinin karşı karşıya olduğu zorlukları ve çözüm bekleyen sorunları net bir şekilde ortaya koymaktadır. Enflasyonla mücadele, bütçe disiplini ve borçlanma stratejilerinin yeniden gözden geçirilmesi, ekonomik istikrarın sağlanması ve sürdürülebilir bir büyüme için atılması gereken temel adımlardır.

Sonuç olarak, Ocak ayı bütçe performansı değerlendirilirken, hem gelir hem de gider kalemlerindeki artışlar, faiz ödemelerinin bütçe üzerindeki yükü ve faiz dışı dengedeki gelişmeler bir bütün olarak ele alınmalıdır. Ancak bu şekilde, bütçenin gerçek performansını doğru bir şekilde değerlendirmek ve geleceğe yönelik stratejiler geliştirmek mümkün olabilir. Aksi takdirde, yanıltıcı sonuçlara ulaşılabilir ve yanlış kararlar alınabilir.