Avusturya’da Aşırı Sağın Tarihi Zaferi: FPÖ Birinci Oldu, Hükümet Kurma Süreci Başladı

Avusturya siyasetinde bir dönüm noktası yaşandı. Ülkede gerçekleştirilen genel seçimler, resmi olmayan ancak sandık çıkış anketleri ve sayılan oylarla büyük ölçüde kesinleşen sonuçlara göre, aşırı sağcı Avusturya Özgürlük Partisi (FPÖ) oyların yüzde 28,8’ini alarak tarihinde ilk defa bir genel seçimi birinci sırada tamamladı. Bu sonuç, Avusturya’nın siyasi manzarasını kökten değiştirecek nitelikte olup, yeni bir hükümetin nasıl şekilleneceğine dair belirsizlikleri de beraberinde getirdi.

Kamu yayıncı kuruluşu ORF tarafından paylaşılan güvenilir sandık çıkış anketleri, seçime katılım oranının yüzde 78 gibi yüksek bir seviyede gerçekleştiğini gösterdi. Bu yüksek katılım, seçmenin siyasi sürece olan ilgisini ve ülkenin geleceği konusundaki hassasiyetini ortaya koydu. FPÖ’nün yüzde 28,8’lik oy oranıyla sandıktan birinci parti olarak çıkması, yalnızca parti için değil, tüm Avrupa’daki aşırı sağ hareketler için de önemli bir mesaj taşıyor. Bu sonuç, Avusturya’da seçmenlerin mevcut sisteme ve geleneksel partilere yönelik eleştirel duruşunun bir yansıması olarak da yorumlanabilir.

Seçim sonuçlarına göre, iktidarın büyük ortağı konumundaki merkez sağ Avusturya Halk Partisi (ÖVP), yüzde 26,3’lük oy oranıyla ikinci sırada yer aldı. ÖVP’nin bu sonuçla önceki seçimlere göre önemli bir oy kaybı yaşadığı gözlemlendi. Sosyal Demokrat Parti (SPÖ) ise yüzde 21,1 ile üçüncü parti olmayı başardı. Geleneksel olarak Avusturya siyasetinin iki büyük gücü olan ÖVP ve SPÖ’nün toplam oy oranının, bir zamanlar marjinal görülen bir partinin gerisinde kalması, Avusturya siyasetindeki değişimin boyutlarını net bir şekilde ortaya koydu.

Meclise girmeyi başaran diğer partiler ise Liberal Yeni Avusturya Partisi (NEOS) ve iktidarın küçük ortağı Yeşiller Partisi oldu. NEOS, oyların yüzde 9,3’ünü alırken, Yeşiller Partisi ise yüzde 8,3’lük bir destekle parlamentoda temsil edilmeye hak kazandı. Bu sonuçlar, Avusturya’nın 183 üyeden oluşan ulusal meclisindeki sandalye dağılımını da belirledi. Buna göre, FPÖ 56 milletvekili, ÖVP 52 milletvekili, SPÖ 41 milletvekili, NEOS 18 milletvekili ve Yeşiller ise 16 milletvekili ile temsil edilecek.

Aşırı Sağcılar Hükümet Kurmak İstiyor: Yeni Bir Dönemin Başlangıcı mı?

Kurulduğu 1956 yılından bu yana ilk kez bir genel seçimi birinci olarak tamamlayan aşırı sağcı FPÖ’nün genel başkanı Herbert Kickl, seçim zaferinin ardından yaptığı açıklamada, partisinin hükümet kurma konusunda kararlı olduğunu vurguladı. Kickl, koalisyon kurmak istemeyen diğer partilere yönelik net bir mesaj verdi. Vatandaşların kendilerine verdiği desteğin, diğer partiler tarafından iyi düşünülmesi gerektiğini ifade eden Kickl, bu desteğin FPÖ’ye hükümet kurma yetkisi verdiğini savundu. Kickl’in açıklamaları, partisinin pozisyonunda bir değişiklik olmayacağını ve aldıkları bu güçlü halk desteğiyle Avusturya’nın yönetiminde söz sahibi olmak istediklerini açıkça gösterdi. Bu durum, Avusturya siyasetinde bir yandan istikrarsızlık endişeleri yaratırken, diğer yandan da ülkenin geleceğine yönelik yeni tartışmaları tetikledi.

FPÖ’nün hükümet kurma arayışı, Avusturya siyasetinde daha önce eşine az rastlanır bir dönemi işaret ediyor. Parti, yıllardır göçmen karşıtı, Avrupa Birliği şüphecisi ve milliyetçi söylemleriyle biliniyor. Bu seçim zaferi, bu tür söylemlerin Avusturya toplumunda geniş bir karşılık bulduğunu gösteriyor. Herbert Kickl liderliğindeki FPÖ’nün, uluslararası arenada da dikkatle takip edilen bir figür haline gelmesi bekleniyor. Partinin hükümete gelmesi durumunda, Avusturya’nın AB politikaları, göçmenlik konusundaki yaklaşımları ve ulusal güvenlik stratejilerinde önemli değişiklikler yaşanabileceği öngörülüyor. Kickl’in “vatandaşın mesajını iyi düşünmeleri gerektiği” yönündeki uyarısı, diğer partilere yönelik bir baskı unsuru olarak da algılandı; zira seçim sonuçları, geleneksel siyasetin artık seçmen nezdinde aynı ağırlığa sahip olmadığını gösterdi.

Meclise Giren Partiler Aşırı Sağla Koalisyon Kurmak İstemiyor: Siyasi Çıkmaz Kapıda mı?

FPÖ’nün tarihi zaferine rağmen, Avusturya’da hükümet kurma süreci oldukça zorlu geçeceğe benziyor. 2019’da yapılan genel seçime göre yüzde 11’in üzerinde oy kaybeden merkez sağ ÖVP’nin genel başkanı ve Başbakan Karl Nehammer, seçim öncesinde de açıkça dile getirdiği gibi, aşırı sağcı lider Kickl ile bir koalisyon kurmayacağını yineledi. Nehammer, bu konudaki yaklaşımının değişmediğini ve partisinin değerlerinin FPÖ ile bir arada hükümet kurmaya izin vermediğini belirtti. Bu açıklama, olası koalisyon senaryolarını şimdiden karmaşık hale getirdi.

Sadece ÖVP değil, meclise girmeyi başaran diğer partilerin de FPÖ ile koalisyon kurmayacaklarını bildirmeleri, Avusturya siyasetini bir çıkmaza doğru sürüklüyor. SPÖ, NEOS ve Yeşiller Partisi de aşırı sağcı bir partiyle hükümet ortaklığına sıcak bakmadıklarını açıkça ifade ettiler. Bu durum, matematiksel olarak bile bir koalisyonun kurulmasını güçleştiriyor. Geleneksel olarak Avusturya’da koalisyon hükümetleri kurulurken, birinci partiye hükümeti kurma görevinin verilmesi bir gelenek olsa da, mevcut siyasi ortam bu geleneğin uygulanabilirliğini sorgulatıyor. Bu noktada, ülkenin en yüksek makamı olan Cumhurbaşkanı Alexander Van der Bellen’in, aşırı sağcı Kickl’e hükümeti kurma yetkisi verip vermeyeceği büyük bir merak konusu haline geldi. Cumhurbaşkanının bu kritik kararı, Avusturya’nın gelecekteki siyasi yönünü belirlemede kilit bir rol oynayacak.

Koalisyon görüşmelerinin olası başarısızlığı, Avusturya’yı azınlık hükümeti ya da erken seçimler gibi senaryolarla karşı karşıya bırakabilir. Aşırı sağın yükselişiyle birlikte Avrupa’da benzer örnekler görülse de, Avusturya’daki bu net tavır alış, siyasi partilerin kendi ilkelerinden taviz vermek istemediklerini gösteriyor. Ancak bu durum, ülkenin bir an önce istikrarlı bir hükümete kavuşması beklentisini de olumsuz etkiliyor. Parti liderlerinin uzlaşmaz tavırları, Avusturya’nın önündeki zorlu süreci daha da belirginleştiriyor.

Cumhurbaşkanından Demokratik Değerler Vurgusu: Hukukun Üstünlüğü ve Avrupa Kimliği

Avusturya Cumhurbaşkanı Alexander Van der Bellen, seçim sonuçlarına ilişkin yaptığı açıklamada, hükümet kurulumu sürecinde ülkenin liberal demokrasisinin temel unsurlarına özel bir dikkat göstereceğinin altını çizdi. Van der Bellen’in bu vurgusu, FPÖ’nün milliyetçi ve AB şüphecisi politikalarına bir gönderme olarak yorumlandı. Cumhurbaşkanı, hukuk devleti, özgür basın, Avrupa Birliği (AB) üyeliği ve azınlıkların hakları gibi temel değerler üzerine Avusturya’nın güvenlik ve huzurunun inşa edildiğini belirterek, bu değerlerden ödün verilmeyeceğinin işaretini verdi.

Cumhurbaşkanının bu açıklamaları, hükümet kurma yetkisini kime vereceği konusunda dolaylı bir mesaj olarak algılandı. Liberal demokrasiye, hukukun üstünlüğüne ve AB üyeliğine bağlılık, Van der Bellen için kırmızı çizgi niteliğinde. Bu durum, FPÖ’nün aşırı sağcı ideolojisinin ve belirli konulardaki katı duruşunun, Cumhurbaşkanı tarafından değerlendirme kriterleri arasında yer alacağını gösteriyor. Avusturya anayasasına göre, Cumhurbaşkanı hükümeti kurma görevini en çok oy alan partinin genel başkanına verebilir, ancak bu bir zorunluluk değildir. Cumhurbaşkanının geniş takdir yetkisi, siyasi kriz anlarında önemli bir denge unsuru görevi görür.

Van der Bellen’in açıklamaları, yalnızca Avusturya iç siyaseti için değil, Avrupa Birliği genelinde de yankı buldu. Aşırı sağın yükselişi Avrupa’nın birçok ülkesinde endişelere yol açarken, Avusturya Cumhurbaşkanı’nın demokratik değerlere yaptığı vurgu, bu endişelerin giderilmesi adına önemli bir adım olarak görüldü. Özellikle AB üyeliği ve azınlık hakları gibi konulardaki hassasiyet, olası bir FPÖ hükümetinin bu değerlere saygı göstermesi gerektiği yönünde güçlü bir sinyal olarak algılandı. Bu süreçte, Cumhurbaşkanı’nın ülkenin anayasal düzenini ve demokratik ilkelerini koruma misyonu daha da kritik bir hale geldi.

Bu arada, aşırı sağcıların seçim zaferi, başkent Viyana’da parlamento önünde bir grup gösterici tarafından protesto edildi. Göstericiler, FPÖ’nün yükselişini endişe verici bularak, partinin politikalarına karşı çıktıklarını dile getirdiler. Bu protestolar, Avusturya toplumunda FPÖ’ye yönelik tepkilerin ve bölünmüşlüğün bir göstergesi olarak kabul edilebilir.

2019 Genel Seçimi ile Kıyaslama: Neler Değişti?

Avusturya’da yaşanan bu siyasi dönüşümü daha iyi anlamak için 2019 genel seçim sonuçlarına bakmak faydalı olacaktır. 2019’daki genel seçimde, merkez sağ ÖVP yüzde 37,4 gibi ezici bir oy oranıyla birinci parti olmuştu. SPÖ yüzde 21,2, aşırı sağcı FPÖ yüzde 16,2, Yeşiller yüzde 13,9 ve NEOS ise yüzde 8,9 oranında oy almıştı. Bu tablo, beş yıl içinde Avusturya siyasetinin nasıl köklü bir değişim geçirdiğini açıkça ortaya koyuyor.

2019’da yüzde 37,4 oy alan ÖVP’nin 2024’te yüzde 26,3’e gerilemesi, yaklaşık 11 puanlık bir kaybı işaret ediyor. Bu kayıp, mevcut hükümetin performansına, ekonomik sorunlara, enflasyona ve belki de parti içi dinamiklere bağlanabilir. Öte yandan, 2019’da yüzde 16,2 oy alan FPÖ’nün 2024’te yüzde 28,8’e yükselmesi, yaklaşık 12,6 puanlık muazzam bir artış anlamına geliyor. Bu yükseliş, göçmenlik, yaşam maliyeti ve AB politikaları gibi konulardaki endişeleri ve seçmenlerin geleneksel partilerden duyduğu hayal kırıklığını yansıtabilir. FPÖ, bu süreçte kendisini alternatif bir ses olarak konumlandırmayı başardı.

SPÖ’nün oy oranında küçük bir düşüş yaşanırken (yüzde 21,2’den yüzde 21,1’e), Yeşiller Partisi’nin yüzde 13,9’dan yüzde 8,3’e gerilemesi dikkat çekici bir düşüşü gösteriyor. Bu düşüş, Yeşiller’in koalisyon ortağı olarak hükümette yer almasının getirdiği yıpranma veya seçmen tercihlerindeki genel kaymayı yansıtabilir. NEOS ise yüzde 8,9’dan yüzde 9,3’e çıkarak küçük bir yükseliş kaydetti ve liberal seçmenlerin bir kısmını konsolide etmeyi başardı.

Bu karşılaştırma, Avusturya’daki seçmenlerin son beş yılda önemli ölçüde yer değiştirdiğini ve siyasi önceliklerinin değiştiğini gösteriyor. Geleneksel merkez partilerin düşüşü ve aşırı sağın yükselişi, Avusturya’nın önümüzdeki dönemde daha polarize bir siyasi ortama sahip olabileceğine işaret ediyor. Hükümet kurma süreci ve sonrasındaki gelişmeler, bu yeni siyasi tablonun nasıl şekilleneceğini belirleyecek kritik öneme sahip olacaktır. Avusturya, bu seçimlerle birlikte sadece kendi iç siyasetinde değil, Avrupa’daki genel siyasi trendler açısından da yakından izlenecek bir ülke haline gelmiştir.