Türkiye’de Enflasyon Neden Kalıcı? Siyasetin Büyüme ve Refah Tercihleri

Türkiye’de enflasyonun kronikleşmesinin ardında yatan temel neden, teknik yetersizliklerden ziyade, büyüme odaklı ve tüketimi teşvik eden siyasi tercihlerdir. Bu tercihler, geçici bir refah illüzyonu yaratırken, enflasyonu da tetiklemektedir.

Enflasyon, genel fiyat seviyesindeki sürekli artış eğilimidir. Türkiye’de en yaygın kullanılan enflasyon ölçütü, tüketici fiyatlarını baz alan TÜFE’dir. TÜFE endeksi, “manşet enflasyon” olarak da adlandırılır.

Büyüme ise, bir ekonominin belirli bir dönemdeki (genellikle çeyreklik veya yıllık) reel (enflasyondan arındırılmış) üretimindeki artışı ifade eder. Ekonomik büyüme, genellikle istihdam artışı ve yaşam standardı yükselişi ile ilişkilendirilir.

Türkiye, son yarım yüzyıldır, aralıklı dalgalanmalarla birlikte, enflasyon ve tüketim odaklı bir ekonomik model izlemektedir. Bu modelin en uzun süreli istisnası, 2008-2016 yılları arasındaki dönem olabilir.

Aşağıdaki grafik, enflasyon ve büyüme arasındaki ilişkiyi görsel olarak sunmaktadır. Grafik, TÜİK’in (Türkiye İstatistik Kurumu) enflasyon ve büyüme verileri kullanılarak oluşturulmuştur. Veriler arasındaki uyumu sağlamak amacıyla, TÜİK’in aylık TÜFE endeks değişimlerinin üçer aylık ortalamaları alınmıştır.

Grafiğe göre, Türkiye ekonomisi 2020 yılında pandemi kaynaklı bir daralma yaşamış, ancak 2021 yılında hızlı bir toparlanma göstermiştir. Ancak bu hızlı toparlanma, kredi genişlemesi ve tüketim artışı ile desteklenmiş, bu da enflasyonist baskıları artırmıştır. 2021 yılının sonlarında yükselen enflasyona rağmen faiz oranlarının düşürülmesi, enflasyonun rekor seviyelere ulaşmasına neden olurken, büyüme de potansiyel büyüme oranı (yaklaşık %5) civarında seyretmiştir.

Grafikteki kırıklı trend çizgileri, büyümenin ivme kaybettiğini ancak potansiyel seviyesinde kaldığını gösterirken, enflasyonun sürekli bir yükseliş trendinde olduğunu vurgulamaktadır.

Enflasyonu Düşürmek Neden Zor? Siyasi Tercihler ve Sonuçları

Türkiye’de enflasyonu belirli bir seviyenin altına düşürmek, teknik olarak mümkün olsa da, siyasi açıdan arzu edilen bir durum olmayabilir. Çünkü verimliliği artırmak, teknolojik gelişmeleri teşvik etmek veya küresel markalar yaratmak uzun vadeli ve zahmetli süreçlerdir. Siyasi aktörler, yüksek enflasyonun olumsuz etkilerini halka açıklamakta zorlanabilirler, ancak ekonomik küçülmenin yol açtığı işsizlik artışının etkilerini anlatmak çok daha zordur. Ayrıca, yüksek enflasyon, Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’yı (GSYH) ve dolayısıyla kişi başına düşen geliri, gerçek değerinden daha yüksek göstererek siyasilere övünme fırsatı sunar.

Yüksek enflasyonun yarattığı sanal refah algısı, siyasi iktidarlar için cazip olabilir. Ancak bu durum, uzun vadede ekonomik istikrarsızlığa ve gelir dağılımında adaletsizliklere yol açabilir. Enflasyon, özellikle sabit gelirli kesimleri ve dar gelirlileri olumsuz etkilerken, varlık sahipleri ve spekülatif yatırımcılar için fırsatlar yaratabilir.

Enflasyonla Mücadelede Alternatif Yaklaşımlar

Türkiye’de enflasyonla mücadelede kalıcı başarı elde etmek için, sadece para politikası araçlarına odaklanmak yeterli değildir. Aynı zamanda yapısal reformlar, mali disiplin ve üretim odaklı bir ekonomik modelin benimsenmesi gerekmektedir. İşte enflasyonla mücadelede dikkate alınması gereken bazı önemli adımlar:

Verimlilik Artışı: İşgücü verimliliğini ve toplam faktör verimliliğini artırmak, üretim maliyetlerini düşürerek enflasyonu kontrol altına almaya yardımcı olabilir. Verimlilik artışı, eğitim seviyesinin yükseltilmesi, teknolojik yatırımlar ve Ar-Ge faaliyetlerinin teşvik edilmesi yoluyla sağlanabilir.
Teknolojik Gelişmeler: İleri teknolojiye dayalı üretim sektörlerinin geliştirilmesi, katma değeri yüksek ürünlerin üretilmesini sağlayarak ihracatı artırabilir ve cari açığı azaltabilir. Bu da enflasyon üzerinde olumlu bir etki yaratabilir.
Mali Disiplin: Kamu harcamalarının kontrol altına alınması ve bütçe açığının azaltılması, enflasyonist baskıları hafifletebilir. Mali disiplin, vergi gelirlerinin artırılması, kamu kaynaklarının etkin kullanılması ve gereksiz harcamaların önlenmesi yoluyla sağlanabilir.
Yapısal Reformlar: Rekabet ortamının güçlendirilmesi, piyasaların serbestleştirilmesi ve bürokrasinin azaltılması, ekonomik verimliliği artırarak enflasyonla mücadeleye katkıda bulunabilir.
Üretim Odaklı Model: Tüketim yerine üretime öncelik veren bir ekonomik modelin benimsenmesi, cari açığı azaltarak enflasyonu kontrol altına almaya yardımcı olabilir. Üretim odaklı bir model, sanayi üretiminin teşvik edilmesi, tarım sektörünün desteklenmesi ve ihracatın artırılması yoluyla oluşturulabilir.
Bağımsız ve Güvenilir Kurumlar: Merkez Bankası gibi kurumların bağımsızlığı ve şeffaflığı, para politikasının etkinliğini artırarak enflasyonla mücadelede güvenilirliği sağlayabilir.

Enflasyon Beklentileri ve Güvenin Önemi

Enflasyonla mücadelede başarıya ulaşmak için, enflasyon beklentilerinin yönetilmesi ve ekonomik aktörlerin güveninin kazanılması büyük önem taşır. Eğer insanlar enflasyonun düşeceğine inanmazlarsa, fiyat ve ücret taleplerini artırarak enflasyonun devamlılığına katkıda bulunabilirler. Bu nedenle, hükümetin enflasyonla mücadele konusundaki kararlılığını göstermesi ve güvenilir politikalar uygulaması gerekmektedir.

Sonuç: Sürdürülebilir Bir Ekonomi İçin Değişim Şart

Sonuç olarak, Türkiye’de enflasyonun %5’ler seviyesine düşmesini ve bu düzeyde kalıcı olmasını beklemek, mevcut siyasi ve ekonomik tercihler değişmediği sürece gerçekçi değildir. Enflasyonla mücadelede kalıcı başarı elde etmek için, büyüme ve tüketim odaklı politikalardan vazgeçilerek, verimlilik, teknoloji ve üretim odaklı bir ekonomik modele geçilmesi gerekmektedir. Ayrıca, mali disiplinin sağlanması, yapısal reformların yapılması ve enflasyon beklentilerinin yönetilmesi de büyük önem taşımaktadır. Aksi takdirde, Türkiye ekonomisi yüksek enflasyonla yaşamaya devam edecek ve bu durum, gelir dağılımında adaletsizliklere ve ekonomik istikrarsızlığa yol açacaktır.

Not: Bu makalede yer alan görüşler yazara aittir ve genel kabul görmüş ekonomik teorilerden farklılık gösterebilir.

Kaynak: mahfiegilmez.com