Türkiye Ekonomisi ve Küresel Piyasalar: Dezenflasyon Süreci, Merkez Bankası Kararları ve Güncel Veriler

Ekonomi gündeminde hem yurt içinden hem de yurt dışından gelen önemli açıklamalar ve veriler, piyasaların yönünü belirlemeye devam ediyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in dezenflasyon süreci ve cari açık hedefleriyle ilgili iyimser mesajları dikkat çekerken, uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch’in Türkiye ekonomisi raporu da politika tutarlılığının önemini vurguladı. Küresel arenada ise başta ABD olmak üzere Avrupa ve Asya merkez bankalarının faiz kararları ve enflasyon beklentileri yakından takip edildi. Bu kapsamlı değerlendirme, Türkiye’nin ekonomik yol haritasından global piyasa hareketlerine kadar geniş bir perspektif sunuyor.

Türkiye Ekonomisinden Önemli Başlıklar ve Beklentiler

Bakan Mehmet Şimşek’ten Ekonomiye Dair Güçlü Mesajlar

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Türkiye ekonomisinin mevcut durumu ve geleceğine ilişkin önemli açıklamalarda bulundu. Bakan Şimşek, yürütülen makroekonomik politikaların meyvelerini vermeye başladığını belirterek, yıllıklandırılmış cari açığın bu sene 25 milyar dolar civarına düşmesini beklediklerini ifade etti. Bu düşüşün, tamamen uygulanan makro ekonomik politikalarla ilişkili olduğunun altını çizdi. Türkiye’nin ekonomik programının planlanan çerçevede çalıştığını, hatta bazı alanlarda öngörülenin üzerinde performans gösterdiğini dile getiren Şimşek, bu durumun Türkiye’nin risk priminin düşmesine katkı sağlayacağını vurguladı. Nitekim, net portföy girişlerinde ciddi bir artış yaşandığı ve Türkiye’nin kaynağa erişim sorununun bulunmadığı da belirtildi.

Dezenflasyon süreci, Bakan Şimşek’in açıklamalarının odak noktalarından biriydi. Enflasyonun bu yılın ikinci yarısında başlayacağını ve yaz aylarında baz etkisi ve uygulanan programın etkisiyle çok hızlı bir şekilde düşüş göstereceğini öngördü. Sıkı para ve maliye politikalarının yanı sıra yapısal dönüşümlerle enflasyonu kalıcı olarak indirme kararlılıklarını yineledi. Para politikasının, faizin durduğu yere oranla daha sıkı bir durumda olduğunu ifade eden Şimşek, “ikiz açık” olarak bilinen bütçe ve cari açığın çok daha yönetilebilir bir patikada tutulacağını söyledi.

Rezervler konusuna da değinen Bakan Şimşek, arzulanan seviyede olunmadığını ve rezerv biriktirmeye devam edileceğini belirtti. Piyasa beklentilerinin enflasyon hedeflerine yakınsayacağına olan inancını dile getiren Şimşek, programın güçlü bir şekilde uygulanmaya devam etmesiyle önümüzdeki aylarda kredi notu artışlarının geleceğine inandıklarını paylaştı. Geçici olarak büyümede bir yavaşlama yaşanabileceğini kabul eden Şimşek, ancak hem büyüme potansiyelinin güçleneceğini hem de orta-uzun vadeli perspektifte büyümenin güçlü bir şekilde devam edeceğini ekledi.

Fitch’ten Türkiye Ekonomisi İçin Olumlu Değerlendirmeler

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch de Türkiye ekonomisine ilişkin beklentilerini açıkladı. Fitch, yıl sonunda enflasyonun yüzde 40’a gerilemesini beklediğini duyurdu. Kuruluş, Türkiye’de seçim sonrası beklenen mali sıkılaştırma ve zayıflayan aktarım kanalları bağlamında para politikasının etkinliğinin güçleneceğini öngörüyor. Politika tutarlılığındaki bu iyileşmenin sürdürülebilir olması halinde, daha düşük enflasyon, daha dar bir cari açık ve uluslararası rezervlerde toparlanmayı destekleyeceği belirtildi. Fitch, Mart sonunda yapılan yerel seçimlerin sonucuna rağmen Haziran 2023’ten bu yana uygulanan ekonomi politikası bileşiminin korunacağına inandıklarını ifade etti. Bu nedenle enflasyonda kayda değer bir düşüş ve dış kırılganlıklarda azalma beklemeye devam ettiklerini vurguladı.

Hükümetin, özellikle depremin yeniden inşasıyla ilgili olmayan harcamalardaki artışı yavaşlatarak mali açığı azaltacağına inanan Fitch, mali konsolidasyonun iç talebin soğutulmasına yardımcı olarak para politikasını ve Merkez Bankası’nın fazla likiditeyi sterilize etme hedefini destekleyeceğini belirtti. Enflasyonist baskıların azaldığını ve yıllık enflasyonun Mart ayındaki yüzde 68,5 seviyesinden 2024 yılı sonunda yüzde 40’a gerileyeceğini tahmin ettiklerini açıkladı.

Yurt İçi ve Yurt Dışı Piyasa Aktörlerinin Hareketleri

Yurt dışı Yerleşiklerin İşlemleri: 19 Nisan itibarıyla yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi stokunda piyasa fiyatı ve kur hareketinden arındırılmış -143,4 milyon USD düşüş yaşanırken, Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) stokunda ise +115,1 milyon USD artış kaydedildi. Bu durum, yabancı yatırımcıların hisse senedi piyasasından çıkarak daha çok sabit getirili menkul kıymetlere yöneldiğini gösteriyor.
Yurt içi Yerleşiklerin Yabancı Para Mevduatları: Yurt içi yerleşiklerin yabancı para mevduat ve fonları, 19 Nisan itibarıyla 181,78 milyar dolar ile önceki haftaya kıyasla (181,44 milyar dolar) yatay bir seyir izledi. Bu durum, dövizde belirgin bir artış veya azalış eğilimi olmadığını gösteriyor.
Döviz Rezervlerindeki Gelişme: Toplam rezervler 19 Nisan itibarıyla haftalık yüzde 1,68 düşüşle 126 milyar 284 milyon dolara, brüt döviz rezervleri ise aynı tarih itibarıyla haftalık yüzde 4,27 düşüşle 67 milyar 11 milyon dolara geriledi.

Bankacılık Sektörü Verileri ve Fitch Değerlendirmesi

Türkiye Bankalar Birliği ve Merkez Bankası’ndan gelen veriler bankacılık sektörünün mevcut durumunu gözler önüne serdi:

Mevduat Artışı: Bankacılık sistemi mevduatı 19 Nisan itibarıyla 15 trilyon 764,96 milyar TL’ye yükseldi. Bu rakam, önceki hafta 15 trilyon 594,56 milyar TL ve yılbaşı itibarıyla 14 trilyon 843,08 milyar TL idi.
Kur Korumalı Mevduat (KKM): Kur korumalı TL mevduat ve katılma hesaplarında sınırlı düşüş devam ediyor. 19 Nisan itibarıyla 2 trilyon 266,12 milyar TL olan KKM bakiyesi, önceki hafta 2 trilyon 270,12 milyar TL ve yılbaşı itibarıyla 2 trilyon 626,35 milyar TL seviyesindeydi. Bu düşüş, KKM’den TL mevduata dönüşüm çabalarının bir yansıması olarak yorumlanabilir.
Krediler: Bankacılık sektöründe tüketici kredi hacmi 19 Nisan itibarıyla 1 trilyon 622,58 milyar TL’ye yükselirken (önceki hafta 1 trilyon 617,06 milyar TL), bireysel kredi kartı hacmi ise 1 trilyon 370,23 milyar TL’ye geriledi (önceki hafta 1 trilyon 407,26 milyar TL). Bu değişimler, uygulanan sıkılaştırma politikalarının tüketici harcamaları üzerindeki farklı etkilerini gösteriyor.
Fitch’ten Türk Bankaları Karlılık Beklentisi: Fitch, Türk bankalarında karlılığın 2024 yılında genel olarak düşmesini bekliyor. Devam eden para politikası sıkılaştırması ve deflasyonist önlemlerin dördüncü çeyrekte bankaların mevduat fonlama maliyetleri üzerinde baskı yaratmaya devam ettiği belirtildi. Bankaların kredi yeniden fiyatlama çabalarının artan mevduat maliyetleri ve yüksek kredi değer düşüklüğü masrafları ile dengelenmesi sonucu marjların daraldığı ve karlılığın genel olarak düştüğü ifade edildi. Ayrıca, 2024 yılında büyük ölçüde teminatsız bireysel portföylerden kaynaklanan ılımlı bir varlık kalitesi zayıflaması beklendiği de eklendi.

Diğer İç Piyasalar ve Ekonomik Göstergeler

SPK Halka Arz Onayları: Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Koton Mağazacılık ile Lila Kağıt’ın halka arzını onayladı. Bu onaylar, şirketlerin büyüme ve yatırım hedeflerine ulaşma yolunda önemli adımlar olarak görülüyor.
Protestolu Senetler: Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi raporuna göre, Mart 2024’te protesto edilen toplam 16,9 bin adet senedin parasal tutarı 2,7 milyar TL oldu. Mart ayında bir önceki aya göre senet adedi yüzde 4, senet tutarı ise yüzde 33 artış gösterdi. Bu artış, ticari faaliyetlerdeki ödeme güçlüklerinin hafif de olsa yükseldiğine işaret edebilir.
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES): Emeklilik Gözetim Merkezi’nin verilerine göre, Bireysel Emeklilik Sistemi’nde katılımcıların toplam fon tutarı 19 Nisan 2024 itibarıyla 786 milyar 301 milyon TL’ye ulaştı. BES, uzun vadeli tasarrufların artışında önemli bir rol oynamaya devam ediyor.
Kurulan ve Kapanan Şirketler: Mart ayında yeni kurulan şirket sayısı 8.783 adede gerilerken (önceki ay: 10.001), kapanan şirket sayısı ise 1.678 adet oldu (önceki ay: 1.949). Bu veriler, iş dünyasındaki dinamizm ve ekonomik aktivite hakkında fikir veriyor. Mart ayında ayrıca 623 adet yabancı ortak sermayeli şirket kuruldu.
Türkiye-Kırgızistan Taşımacılık Anlaşması: Türkiye ile Kırgızistan arasında 1 Mayıs’tan itibaren uluslararası kara yolu taşımacılığında ikili ve transit taşımalarda geçiş belgesi kotalarının kaldırılması ve serbestleştirilmesi kararlaştırıldı. Bu anlaşma, iki ülke arasındaki ticari ilişkileri ve lojistik hareketliliği artırmayı hedefliyor.

Küresel Ekonomideki Gelişmeler ve Merkez Bankası Kararları

ABD Ekonomisi ve Enflasyon Verileri

Çekirdek PCE: ABD’de Fed’in yakından izlediği enflasyon göstergesi olan çekirdek Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) fiyat endeksi, Mart ayında aylık bazda yüzde 0,3 artarak beklentilere paralel seyretti. Yıllık bazda ise yüzde 2,8 ile beklentilerin hafif üzerinde kaldı. Genel PCE fiyat endeksi de aylık yüzde 0,3, yıllık yüzde 2,7 arttı. Bu veriler, Fed’in faiz indirim zamanlamasına ilişkin belirsizliği sürdürüyor.
Kişisel Gelir ve Harcamalar: Mart ayında ABD’de kişisel gelirler aylık yüzde 0,5 artarken, kişisel harcamalar yüzde 0,8 ile güçlü bir artış gösterdi. Reel kişisel harcamalar da aylık yüzde 0,5 yükseldi. Bu durum, tüketici talebinin güçlü kalmaya devam ettiğini ve ekonomik büyümeyi desteklediğini gösteriyor.
Michigan Üniversitesi Güven Endeksi: ABD’de Michigan Üniversitesi ay sonu güven endeksi Nisan ayında 77,2’ye gerileyerek beklentilerin altında kaldı. Tüketicilerin 12 aylık enflasyon beklentisi yüzde 3,2’ye yükselirken, 5 yıllık enflasyon beklentisi yüzde 3,0 seviyesinde sabit kaldı. Bu veriler, tüketicilerin mevcut ekonomik duruma bakışlarında ve geleceğe yönelik enflasyon algılarında bazı endişelerin arttığını gösteriyor.

Avrupa ve ECB’nin Yaklaşımı

Almanya’da İşsizlik Beklentisi: Alman Ekonomi Enstitüsü (IW) tarafından yapılan bir araştırmaya göre, Almanya’nın ekonomik zayıflığının işgücü piyasasına yansıması ve işsiz sayısının yaklaşık son 10 yılın en yüksek seviyesine çıkması bekleniyor. Bu durum, Euro Bölgesi’nin en büyük ekonomisindeki genel zayıflığın bir göstergesi.
ECB’den Faiz İndirimi Sinyali: Avrupa Merkez Bankası (ECB) Yönetim Konseyi üyesi Mario Centeno, gevşemeye başlamak için enflasyon hedefinin beklenmemesi gerektiğini belirtti. ECB’nin tahminleri enflasyonun 2024 yılında yüzde 2 civarında dalgalandığını gösterirken, Centeno bu açıklamasıyla olası bir faiz indirimi için kapıyı araladı.
Euro Bölgesi Kredi Hacmi: Euro Bölgesi’nde M3 para arzı Mart ayında yüzde 0,9 artarken, hanehalkı kredileri aylık yüzde 0,2 ile yavaşladı. Özel sektör kredileri ise yüzde 0,4 artış gösterdi.
ECB Tüketici Anketleri: ECB anketine göre, tüketicilerin gelecek 12 ay için enflasyon beklentisi yüzde 3,1’den yüzde 3,0’a gerilerken, üç yıl sonrası için yüzde 2,5’te sabit kaldı. Nominal gelir artışı beklentileri hafifçe düşerken, ekonomik büyüme beklentileri değişmedi. İşsizlik oranı beklentileri ise azalarak yüzde 10,7’ye geriledi.

Asya ve Diğer Merkez Bankalarından Haberler

Japonya Merkez Bankası (BoJ): BoJ, faiz oranlarını sabit tuttu ve enflasyonun önümüzdeki üç yıl içinde yüzde 2 hedefine yakın seyredeceğini öngören yeni tahminler yayınladı. BoJ Başkanı Kazuo Ueda, faiz artırımı zamanlamasının ölçülmesinin zor olduğunu belirtirken, zayıf yenin şu ana kadar enflasyon trendi üzerinde büyük bir etki yaratmadığını dile getirdi. Ueda, eğer 2025/26 enflasyon tahminleri somutlaşırsa yüzde 2 enflasyon hedefine çok yaklaşılabileceğini ve enflasyon trendi yüzde 2’ye doğru ilerlerse politika faizini yükselteceklerini ifade etti.
Rusya Merkez Bankası: Rusya Merkez Bankası politika faizini yüzde 16,00 seviyesinde sabit tuttu. Banka, cari para politikası ile yıllık enflasyonun 2024 yılında yüzde 4,3-4,8 bandına gerileyeceğini, 2025’te ise yüzde 4,0’e ineceğini öngörüyor. Ayrıca, 2024 ve 2025 için ortalama faiz oranı beklentisini sırasıyla yüzde 15,0-16,0 ve yüzde 10,0-12,0 aralığına yükseltti.
İsviçre Merkez Bankası: İsviçre Merkez Bankası Başkanı Thomas Jordan, enflasyonla mücadelede başarılı olduklarını ancak belirsizliğin yüksek olmaya devam ettiğini ve şokların her an yaşanabileceğini belirtti. Enflasyonu yakından izleyeceklerini ve gerektiği takdirde politikayı düzenleyeceklerini kaydetti.

Piyasa Görünümü ve Son Durum

Son piyasa kapanışlarına göre, BİST 100 endeksi yüzde 2,05 yükselerek günü 9915 puandan tamamladı. Toplam günlük işlem hacmi 171 milyar 946 milyon TL oldu. Dolar/TL kuru yüzde 0,2 azalışla 32,4622 seviyesinde hareket ederken, Brent petrolün varil fiyatı vadeli işlemlerde yüzde 0,2 azalışla 88,83 dolar seviyelerinde işlem gördü. Altının onsu ise 2.332 dolar seviyelerinde yatay bir seyir izledi.

Genel olarak, Türkiye ekonomisinde uygulanan sıkı politikaların sonuçları beklenirken, dezenflasyon sürecinin başlaması ve cari açıkta iyileşme sinyalleri umut verici bulunuyor. Küresel piyasalar ise merkez bankalarının faiz kararları ve ekonomik büyüme beklentileri arasındaki hassas dengeyi izlemeye devam ediyor. Gelecek dönemde açıklanacak veriler ve alınacak politika kararları, hem yurt içi hem de küresel ekonominin seyrini belirleyici olacaktır.