Nisan Enflasyonu %4 Eşiğinde: Beklentiler, Ekonomik Göstergeler ve Gelecek Projeksiyonları

Ekonomi gündeminin nabzını tutan ve hane halkından işletmelere kadar herkesi yakından ilgilendiren enflasyon oranları, her ay büyük bir merakla beklenir. Özellikle kritik dönemlerde, gelecek aylara dair tahminler, ekonomik kararlar ve beklentiler üzerinde belirleyici bir rol oynar. Nisan ayı enflasyonuna ilişkin beklentiler de bu bağlamda önemli bir yer tutmaktadır. Ayın büyük bir bölümünü geride bırakmış olmamız, piyasa ve uzmanların genel gidişata dair daha net bir fikir edinmesini sağlamıştır.

Mevcut verilere ve piyasa analizlerine göre, Nisan ayı enflasyonunun yüzde 4’ün altında bir seviyede gerçekleşmesi, genel beklentiler açısından önemli bir sürpriz olarak değerlendirilebilir. Elbette, yüzde 4 eşiğinin çok yakınında, örneğin yüzde 3,75 gibi bir oranın gelmesi de şaşırtıcı olmayacaktır. Ancak, bu seviyenin oldukça altında bir rakamın açıklanması, birçok uzmanın ve piyasa analistinin tahminlerinin dışında bir durum teşkil edecektir.

Ekonomideki dinamikler ve beklenmedik gelişmeler, zaman zaman öngörüleri farklı kılabilir. Ancak, mevcut tabloya bakıldığında, nisan ayı enflasyonunda yüzde 3,75’in altındaki oranlara pek ihtimal verilmemektedir. Bununla birlikte, ekonomideki belirsizlikler ve politika yapıcıların alacağı kararlar, her zaman beklenmedik sonuçlar doğurma potansiyeline sahiptir. Makul ve güncel verilere dayalı bir değerlendirme ile yüzde 3,75’lik bir alt sınır çizmek, gerçekçi bir yaklaşım olacaktır. Asıl beklenti ise yüzde 4 ve üzeri bir enflasyon oranının gerçekleşmesidir.

Yıllık Enflasyon Oranı Yeniden Yükselişte

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), geçtiğimiz yılın Nisan ayında yüzde 3,18 oranında bir artış göstermişti. Bu yıl için yüzde 4 civarında beklenen Nisan ayı artışı sonrasında, yıllık enflasyon oranının Mart sonundaki seviyesinin üzerine çıkması kuvvetle muhtemeldir. Mart ayı sonunda yüzde 38,10 olarak açıklanan yıllık enflasyonun, yüzde 4’lük bir Nisan ayı artışı gerçekleşmesi durumunda, ay sonunda yaklaşık yüzde 39,20 seviyelerine yükselmesi beklenmektedir.

Bu yükselişin temel nedenlerinden biri, “baz etkisi” olarak bilinen ekonomik olgudur. Geçtiğimiz yılın düşük Nisan ayı enflasyonunun, bu yılki daha yüksek bir oranla yer değiştirmesi, yıllık ortalama enflasyonu yukarı çekecektir. Dolayısıyla, mevcut ekonomik koşullar ve fiyatlama davranışları göz önüne alındığında, yıllık enflasyonun kısa vadede düşüş trendine girmesi için çok daha düşük bir aylık enflasyon oranına ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak, beklenmedik ve güçlü bir fiyat düşüşü yaşanması veya siyasi-ekonomik anlamda köklü değişiklikler meydana gelmesi durumunda, yıllık orandaki gerileme devam edebilir. Aksi takdirde, yıllık enflasyonun belirli bir süre daha yüksek seyrini koruması öngörülmektedir.

Nisan ayında fiyat artışlarının görece yüksek geleceği yönündeki beklentiler, sadece piyasa analistleri tarafından dile getirilmiyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) da son Para Politikası Kurulu (PPK) metinlerinde bu duruma vurgu yaparak, enflasyon görünümündeki bozulmayı ve fiyatlama davranışlarındaki değişimi açıkça kabul etmiştir. Bu durum, beklentilerin ne denli güçlü ve yaygın olduğunu göstermesi açısından önemlidir.

Petroldeki Ucuzlama Enflasyonu Dizginleyemedi

Mart ayının ortasından itibaren küresel piyasalarda yaşanan en dikkat çekici gelişmelerden biri, ham petrol fiyatlarında gözlemlenen hızlı ve alışılmadık düşüşlerdi. Petrol fiyatları, birkaç gün gibi kısa bir sürede varil başına 80-85 dolardan 60 dolar seviyelerine kadar geriledi. Türk Lirası’nın (TL) o dönemde yataya yakın bir seyir izlemesiyle birlikte, akaryakıt fiyatlarında da belirgin bir düşüş yaşanması bekleniyordu. Bu durum, birçok kesimde enflasyonun düşeceği yönünde bir umut ışığı yakmıştı.

Ancak bu olumlu tablo, 19 Mart’tan sonra hızla değişti. Siyasi gelişmelerin ekonomi üzerindeki etkisi bir kez daha kendini gösterdi ve kurda yaşanan yükselişle birlikte piyasalardaki genel algı olumsuz yönde etkilendi. Aynı dönemde uluslararası piyasalardan da karışık sinyaller geliyordu. ABD Başkanı Trump’ın uygulamaya koyduğu tarifeler nedeniyle gündeme gelen küresel ekonomik yavaşlama beklentisi ve buna bağlı olarak petrol fiyatlarındaki düşüş, tarifelerin çoğu ülke için ertelenmesiyle birlikte duraksadı. Petrol fiyatları 80 dolara geri yükselmese de, 65-70 dolar aralığına yerleşti ve daha istikrarlı bir seyir izlemeye başladı.

Yurt içinde ise kurun yükselmesi, akaryakıttaki kısa süreli ucuzlama etkisini ortadan kaldırdı. Hatta bazı dönemlerde küçük çaplı artışlar bile yaşandı. Tüketici Fiyat Endeksi’nin (TÜFE) hesaplanmasında ay ortalaması fiyatların esas alındığı unutulmamalıdır. Buna göre, ay sonuna kadar fiyatlarda önemli bir değişiklik olmazsa, Nisan ayı benzin fiyatlarının Mart ayıyla hemen hemen aynı düzeyde oluşması beklenmektedir. Motorin fiyatlarında ise Mart ayına göre yüzde 1 civarında bir ucuzlama öngörülmektedir.

Ancak, bu yüzde 1’lik motorin ucuzlamasının genel enflasyon üzerinde kayda değer bir olumlu etki yaratması pek beklenmemektedir. Çünkü bu tür küçük oranlardaki düşüşlerin, perakende fiyatlara doğrudan yansıması veya firmalar tarafından indirim olarak kullanılması nadiren görülür. En iyi ihtimalle, yeni zamların önlenmesine katkı sağlayabilir, ancak enflasyonu belirgin bir şekilde aşağı çekme potansiyeli sınırlıdır. Dolayısıyla, akaryakıt fiyatlarından Nisan enflasyonuna yönelik ciddi bir olumlu ya da olumsuz etki beklenmemektedir.

Elektrik Zamları Enflasyonun Lokomotifi

Nisan ayı enflasyonunu yukarı yönlü tetikleyen en önemli faktörlerden biri, elektrik fiyatlarına yapılan zamlardır. Özellikle konutlarda kullanılan elektriğe uygulanan yüzde 25 gibi yüksek oranlı zam, hane halkı bütçelerini doğrudan etkilemiştir. Ancak zam sadece konutlarla sınırlı kalmamış; kamu ve özel hizmetler sektörü abonelerinde yüzde 15, sanayide yüzde 10 ve tarımda yüzde 12,4 oranında artışlar meydana gelmiştir.

Elektriğin TÜFE sepeti içindeki ağırlığı yaklaşık yüzde 1,79 seviyesindedir. Bu ağırlık dikkate alındığında, sadece konutlarda kullanılan elektriğe gelen zammın, Nisan ayı TÜFE artışına doğrudan etkisi 0,45 puan olarak hesaplanmaktadır. Bu rakam, diğer mal ve hizmetlerin fiyatlarında hiçbir değişiklik olmasa bile, Nisan ayı enflasyonunun minimum yüzde 0,45 artacağı anlamına gelmektedir.

Ancak elektriğin enflasyon üzerindeki etkisi yalnızca bu doğrudan etkiyle sınırlı değildir. Elektrik zammının “ikincil etkileri” veya “geçişkenlik etkisi” çok daha geniş kapsamlıdır. Hizmetler sektöründen sanayiye, tarımdan perakendeye kadar birçok alanda faaliyet gösteren işletmeler, girdi maliyetlerindeki bu artışı tüketicilere yansıtmak durumunda kalacaktır. Örneğin, bir fabrikanın üretim maliyetleri, bir restorantın işletme giderleri veya bir çiftçinin sulama maliyetleri artacağı için, üretilen ürünlerin ve sunulan hizmetlerin fiyatları da kaçınılmaz olarak yükselecektir. Bu dolaylı etkiler, elektrik zammının Nisan ayı enflasyonuna toplam katkısını 1 puana kadar taşıyabilir. Bu denli geniş bir etki alanı göz önüne alındığında, elektrik fiyatlarındaki artışın genel enflasyon üzerinde belirleyici bir rol oynaması şaşırtıcı olmayacaktır.

Kur Hareketleri ve Türk Lirası’nın Değer Kaybı

Son dönemde Türk Lirası’nda (TL) yaşanan değer kaybı, enflasyon üzerindeki baskıyı artıran bir diğer kritik faktördür. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), TL’deki hızlı değer kaybını önlemek amacıyla önemli rezerv kayıplarına katlanmış, son bir ayda yaklaşık 50 milyar dolarlık rezerv kullanmıştır. Bu çabalara rağmen, TL’deki değer kaybının önüne ancak belirli bir ölçüde geçilebilmiştir.

Mart ayı ortalaması ile Nisan ayının ilk üç haftası ortalaması karşılaştırıldığında, dolar yüzde 2,6, euro yüzde 5,9 ve sepet kur yüzde 4,3 oranında değer kazanmıştır. Ay sonuna kadar bu oranların daha da büyümesi, özellikle euronun değerlenmesinin hızlanması beklenmektedir. Bu kur hareketleri, ithalat maliyetlerini doğrudan etkileyerek enflasyonu yukarı çekmektedir.

Euro’nun dolardan daha hızlı değer kazanması, dış ticaret dengesi açısından karışık bir tablo sunmaktadır. Türkiye’nin ithalatının büyük bir kısmı dolar cinsinden yapıldığı için, doların görece daha az değerlenmesi, ithalat maliyetlerindeki artışı bir miktar sınırlayabilir. Öte yandan, özellikle Avrupa Birliği (AB) bölgesine yapılan ihracatın euro cinsinden olması, ihracatçılar için bir nefes alma alanı yaratmaktadır. İhracat gelirlerinin euro bazında artması, ihracatçı firmaların rekabet gücüne katkıda bulunabilir.

Ancak, bu dış ticaret dengesi ayrıntılarının ötesinde, genel resim şudur: Türk Lirası değer kaybediyor ve bu değer kaybı, son dönemlerde görülmedik ölçüde hızlı bir seyir izlemektedir. Kurdaki bu yükselişin, başta ithal ürünler olmak üzere genel fiyatlar üzerinde baskı oluşturmaması, neredeyse imkansızdır. Döviz kurundaki artış, enerji ve ara malı maliyetlerini doğrudan etkileyerek, üretici fiyatlarını artırır ve bu artışlar zamanla tüketici fiyatlarına yansır. Bu “kur geçişkenliği” etkisi, enflasyon beklentilerini de yukarı çekerek, fiyatlama davranışlarında bozulmalara yol açmaktadır. Merkez Bankası’nın tüm çabalarına rağmen TL’deki değer kaybının devam etmesi, Nisan ayı enflasyonunu besleyen önemli bir damar olmuştur.

Sonuç olarak, Nisan ayı enflasyonuna ilişkin beklentilerin yüzde 4 ve üzeri seviyelerde yoğunlaşmasının temel nedenleri; elektrik zamlarının doğrudan ve dolaylı etkileri, petrol fiyatlarındaki düşüşün kur artışı nedeniyle etkisiz kalması ve Türk Lirası’ndaki değer kaybının yol açtığı maliyet artışlarıdır. Tüm bu faktörler bir araya geldiğinde, genel fiyatlama davranışlarında gözlemlenen bozulma ile birlikte, Nisan ayı enflasyonunun belirlenen alt sınırın üzerinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu durum, hane halkının alım gücü ve genel ekonomik istikrar açısından önümüzdeki dönemde yakından takip edilmesi gereken bir gelişmedir.

Kaynak: ekonomim.com