Türkiye’nin D8 Ülkeleriyle Ekonomik Köprüleri: 126 Milyar Dolarlık Ticaret ve Stratejik İşbirlikleri
Türkiye’nin öncülüğünde 15 Haziran 1997’de kurulan ve gelişmekte olan sekiz büyük Müslüman ülkeyi bir araya getiren D8 Teşkilatı, kısa adıyla Gelişen 8 Ülke, kurulduğu günden bu yana küresel ekonomide önemli bir aktör olma yolunda ilerlemektedir. Bangladeş, Mısır, Endonezya, İran, Malezya, Nijerya, Pakistan ve son olarak geçen yıl üyeliğe kabul edilen Azerbaycan ile birlikte Türkiye, D8 bünyesinde ekonomik işbirliğini güçlendirmeyi sürdürmektedir. Bu işbirliği, sadece ticari rakamlarla sınırlı kalmayıp, stratejik ortaklıklar, teknoloji transferi ve bölgesel kalkınma hedefleriyle çok yönlü bir yapıya bürünmüştür.
Son beş yıllık verilere bakıldığında, Türkiye’nin D8 Teşkilatı üyesi ülkelerle 2020-2024 döneminde toplam 126,6 milyar dolarlık etkileyici bir dış ticaret hacmi gerçekleştirdiği görülmektedir. Bu rakamlar, D8’in bölgesel entegrasyon ve ekonomik büyüme potansiyelini açıkça ortaya koyarken, Türkiye’nin bu süreçteki aktif ve öncü rolünü de pekiştirmektedir.
D8 Teşkilatı: Küresel Bir Güç Olgusu ve Türkiye’nin Rolü
D8 Teşkilatı, tarihsel, kültürel ve coğrafi bağlara sahip bu ülkeler arasında ekonomik işbirliğini artırmak amacıyla kurulmuştur. Ticaretten sanayiye, teknolojiden ulaştırmaya, tarımdan enerjiye kadar birçok alanda yeni fırsatlar oluşturmayı hedefleyen Teşkilat, üye ülkelerin kolektif gücünü kullanarak küresel arenada daha etkin bir rol oynamayı amaçlamaktadır. Türkiye, kuruluşundan bu yana D8’in temel ilkelerinin şekillenmesinde ve teşkilatın küresel bir oluşum haline gelmesinde kritik bir liderlik sergilemiştir. Özellikle geçtiğimiz yıl Mısır’ın başkenti Kahire’de düzenlenen 11. Zirve Toplantısı’nda Azerbaycan’ın üye olarak kabul edilmesi, D8’in genişleme stratejisinin ve bölgesel etki alanının genişlediğinin önemli bir göstergesidir.
D8 ülkeleri arasındaki işbirliği, sadece mal ve hizmet ticaretini değil, aynı zamanda karşılıklı yatırımları, teknoloji transferini, bilgi ve deneyim paylaşımını da kapsar. Bu çok boyutlu yaklaşım, üye ülkelerin ekonomik gelişimlerini hızlandırmalarına, istihdam yaratmalarına ve bölgesel refahı artırmalarına katkı sağlamaktadır. Türkiye’nin bu süreçteki proaktif tutumu, ortak projelerin geliştirilmesi ve işbirliği anlaşmalarının imzalanmasında kilit rol oynamaktadır.
Türkiye’nin D8 Ülkeleriyle Dış Ticaret Hacmi: Rakamlar ve Dinamikler
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan veriler, 2020-2024 dönemindeki ticari ilişkilerin kapsamını gözler önüne sermektedir. Bu beş yıllık süreçte Türkiye, D8 üyesi ülkelere toplam 60,7 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirirken, aynı dönemde bu ülkelerden 65,9 milyar dolarlık mal ve hizmet ithal etmiştir. Böylece, Türkiye’nin D8 Teşkilatı üyesi ülkelerle olan toplam ticaret hacmi 126,6 milyar dolar gibi dikkat çekici bir seviyeye ulaşmıştır. Bu rakamlar, D8 coğrafyasının Türkiye için ne denli önemli bir pazar ve tedarik zinciri ortağı olduğunu kanıtlamaktadır.
Mısır ile Lider İhracat Performansı ve Dış Ticaret Fazlası
İstatistikler incelendiğinde, Türkiye’nin 2020-2024 döneminde D8 ülkeleri arasında en fazla ihracatı Mısır’a gerçekleştirdiği açıkça görülmektedir. Bu stratejik ortağa yapılan ihracat 19,7 milyar doları bulurken, Mısır’dan yapılan ithalat 14,5 milyar dolar seviyesinde kalmıştır. Bu durum, Türkiye’nin Mısır ile olan dış ticaretinde 5,2 milyar dolarlık önemli bir fazla vermesine yol açmıştır. Toplamda ise Türkiye ile Mısır arasındaki dış ticaret hacmi bu dönemde 34,3 milyar dolara ulaşmıştır. Mısır’ın bölgedeki stratejik konumu ve büyük iç pazarı, Türkiye’nin ihracat hedefleri için vazgeçilmez bir partner olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır.
Mısır’ın yanı sıra Türkiye, İran, Azerbaycan, Pakistan ve Nijerya ile olan ticaretinde de dış ticaret fazlası vermiştir. Bu fazlalar, İran ile ticarette 2,5 milyar dolar, Azerbaycan ile ticarette 7,6 milyar dolar, Pakistan ile ticarette 1,8 milyar dolar ve Nijerya ile ticarette yaklaşık 3 milyar dolar olarak hesaplanmıştır. Bu ülkelerle sağlanan ticaret fazlası, Türkiye’nin bu pazarlardaki rekabet gücünü ve ürünlerinin uluslararası alandaki talebini göstermektedir.
2024 Yılı İlk Dört Ayı Ticaret Verileri
D8 ülkeleriyle ticaretteki dinamizm 2024 yılında da devam etmektedir. Bu yılın Ocak-Nisan dönemini kapsayan ilk dört ayda, D8 Teşkilatı üyesi ülkelere toplam 4,1 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirilmiş, aynı dönemde bu ülkelerden 5,4 milyar dolarlık ithalat yapılmıştır. Böylece, söz konusu dönemde bu ülkelerle toplam 9,5 milyar dolarlık bir ticaret hacmine ulaşılmıştır. Bu rakamlar, yılın geri kalanı için de güçlü bir ticaret potansiyelinin habercisi niteliğindedir.
Stratejik İşbirlikleri ve Ortak Projeler: D8’in Geleceğini Şekillendiriyor
Türkiye’nin D8 ülkeleriyle olan ilişkileri, sadece ticaret rakamlarıyla sınırlı kalmayıp, savunma sanayii, enerji, tarım ve teknoloji gibi stratejik alanlarda somut ortak projelere dönüşmektedir. Bu işbirlikleri, üye ülkelerin kapasitelerini artırırken, aynı zamanda küresel rekabette daha güçlü konumlar elde etmelerine olanak tanımaktadır.
Savunma Sanayiinde Çığır Açan Adımlar: KAAN ve İnsansız Kara Araçları
Son dönemde savunma sanayiinde kaydedilen gelişmeler, Türkiye’nin D8 ülkeleriyle işbirliğinin en parlak örneklerinden biridir. Türk Havacılık Uzay Sanayii (TUSAŞ) tarafından geliştirilen ve Türkiye’nin milli gururu olan milli muharip uçak KAAN, yurt içinde üretilecek 48 adetlik kısmının Endonezya’ya ihraç edilmesiyle uluslararası arenada da adından söz ettirmiştir. Türkiye ile Endonezya arasında imzalanan bu anlaşma, sadece bir uçak satışından öte, Türkiye’nin yerli ve milli savunma sanayisinin ulaştığı yüksek teknoloji seviyesini ve Endonezya ile stratejik ortaklığını gözler önüne sermektedir. Anlaşma, üretim süreçlerinde Endonezya’nın yerel kabiliyetlerinden de faydalanılmasını öngörerek karşılıklı teknoloji transferine ve bilgi paylaşımına zemin hazırlamaktadır. Bu gelişme, D8 ülkeleri arasındaki güven ve işbirliğinin somut bir nişanesi olarak kabul edilmektedir.
Ayrıca, bu gelişmenin yanı sıra Türkiye ile Endonezya arasında afet ve acil durum yönetimi alanında işbirliği yapılmasına yönelik de önemli bir mutabakat zaptı imzalanmıştır. Bu tür işbirlikleri, sadece ekonomik değil, aynı zamanda insani ve sosyal alanlarda da D8 ülkelerinin dayanışmasını pekiştirmektedir.
Bir diğer önemli adım ise D8 üyesi Mısır ile atılmıştır. Geçen yıl imzalanan 17 mutabakat zaptı, demir yolu ve tarım sektörlerindeki işbirliğini artırmayı, sağlık ve enerji alanındaki ortak çalışmaları geliştirmeyi hedeflemektedir. Bu kapsamda, HAVELSAN ile Mısır’daki Arap Endüstri Organizasyonuna bağlı Kadir Fabrikası arasında yılın başında imzalanan anlaşma ile Türk tarafının teknik ve lisans desteğiyle Mısır’da insansız kara araçları (İKA) üretilmesi planlanmaktadır. Bu proje, Türkiye’nin savunma teknolojileri alanındaki liderliğini D8 coğrafyasına taşıdığını ve Mısır’ın savunma sanayii kapasitesini geliştirmesine önemli katkılar sağlayacağını göstermektedir.
Enerji Güvenliğinde Yeni Ufuklar: İran ve Azerbaycan ile İşbirlikleri
Enerji sektörü, Türkiye’nin D8 ülkeleriyle olan işbirliğinde stratejik bir öneme sahiptir. Türkiye ile İran arasında özellikle enerji alanındaki işbirlikleri dikkati çekmektedir. Yılın başında devreye giren yeni anlaşma ile Türkmenistan doğal gazının İran üzerinden “swap” yöntemiyle Türkiye’ye taşınması sağlanmıştır. Bu anlaşma, Türkiye’nin enerji arz güvenliğini sağlamlaştırırken, enerji ticaretindeki kilit rolünü de pekiştirmektedir. Türkiye, bu sayede Orta Asya gazını Avrupa’ya ulaştıracak önemli bir enerji koridoru olma potansiyelini güçlendirmektedir.
Türkiye ile Azerbaycan arasında da enerji ve diğer stratejik alanlarda güçlü işbirlikleri mevcuttur. Geçen yıl vergilendirme, veterinerlik ve yükseköğretim alanlarında imzalanan anlaşmalar, iki kardeş ülke arasındaki ilişkilerin derinliğini göstermektedir. Ayrıca, bu yılın başında iki ülke arasında 2024’te imzalanan doğal gaz alanına ilişkin işbirliği anlaşmasının onaylanması uygun bulunmuştur. Bu anlaşma, tarafların kendi topraklarından geçerek Azerbaycan’dan ve üçüncü ülkelerden gelen doğal gazın alımı, satımı, teslimi, takası ve transitine ilişkin işbirliklerini artırmayı hedeflemektedir. Bu tür anlaşmalar, bölgesel enerji güvenliğine ve istikrarına büyük katkı sağlamaktadır.
Diğer Alanlarda Genişleyen İşbirliği
Savunma ve enerjinin yanı sıra, tarım, ulaştırma, teknoloji ve altyapı projeleri de Türkiye’nin D8 ülkeleriyle işbirliğinin önemli sacayaklarını oluşturmaktadır. Malezya, Nijerya ve Pakistan gibi ülkelerdeki inşaat sektörünün altyapı projelerine malzeme ve teknoloji desteği sağlanması, Türkiye’nin müteahhitlik ve inşaat sektöründeki deneyimini ve kabiliyetlerini D8 coğrafyasına taşıdığını göstermektedir. Bu tür işbirlikleri, D8 ülkelerinin kalkınma hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olmakla kalmayıp, Türkiye için de yeni pazar ve yatırım fırsatları yaratmaktadır.
Türkiye’nin D8 Teşkilatı Üyesi Ülkelerle Dış Ticareti (2020-2024 Dönemi)
Aşağıdaki tablo, Türkiye’nin D8 Teşkilatı üyesi ülkelerle 2020-2024 dönemini kapsayan beş yıllık dış ticaretini dolar bazında detaylı olarak sunmaktadır:
| Ülkeler | İhracat | İthalat | Ticaret Hacmi |
| Mısır | 19.735.134.267 | 14.543.517.918 | 34.278.652.185 |
| İran | 14.548.603.541 | 12.005.096.644 | 26.553.700.185 |
| Azerbaycan | 12.810.981.255 | 5.255.708.917 | 18.066.690.172 |
| Pakistan | 3.680.512.531 | 1.911.584.976 | 5.592.097.507 |
| Nijerya | 3.628.100.432 | 636.314.263 | 4.264.414.695 |
| Bangladeş | 2.318.440.138 | 3.256.585.971 | 5.575.026.109 |
| Malezya | 2.244.107.340 | 18.184.753.421 | 20.428.860.761 |
| Endonezya | 1.691.407.815 | 10.136.328.921 | 11.827.736.736 |
| Toplam | 60.657.287.319 | 65.929.891.031 | 126.587.178.350 |
D8’in Geleceği ve Türkiye’nin Vizyonu
Türkiye’nin D8 Teşkilatı üyesi ülkelerle gerçekleştirdiği 126,6 milyar dolarlık dış ticaret hacmi ve stratejik işbirlikleri, bu bölgesel oluşumun ekonomik ve siyasi önemini giderek artırmaktadır. D8 ülkeleri, toplamda 1,1 milyarı aşkın nüfusu ve hızla büyüyen ekonomileriyle küresel ticarette giderek daha fazla söz sahibi olma potansiyeline sahiptir. Türkiye, bu potansiyeli en iyi şekilde değerlendirerek, D8 ülkeleri arasındaki entegrasyonu derinleştirmeyi ve ortak refahı artırmayı hedeflemektedir.
Gelecekte, D8 Teşkilatı’nın ticaret kolaylaştırma mekanizmalarını güçlendirmesi, gümrük birliği veya serbest ticaret bölgeleri gibi daha ileri entegrasyon modellerini araştırması ve dijitalleşme ile yeşil ekonomi gibi yeni nesil işbirliği alanlarına odaklanması beklenmektedir. Türkiye’nin liderliğinde, D8’in küresel tedarik zincirlerindeki konumunu güçlendirmesi, teknolojik bağımsızlığını artırması ve üye ülkelerin ortak çıkarlarını koruyan bir ses olması, bölgesel ve küresel dengeler açısından büyük önem taşımaktadır.
Türkiye, D8 içindeki bu dinamik ve kapsamlı ilişkiler ağı sayesinde hem kendi ekonomik büyümesini sürdürmekte hem de bölgesel kalkınma ve istikrara önemli katkılar sağlamaktadır. D8 ülkeleriyle kurulan bu köprüler, karşılıklı güvene dayalı, sürdürülebilir ve uzun vadeli bir ekonomik işbirliği vizyonunun güçlü bir yansımasıdır.