Zengezur Koridoru: Azerbaycan’ın Stratejik Bağlantı Hamlesi ve Bölgesel Ticaretin Geleceği

Azerbaycan, Güney Kafkasya’da jeopolitik dengeleri yeniden şekillendirecek, bölgesel ve küresel ticarete yeni bir soluk getirecek olan Zengezur Koridoru projesinde inşaat çalışmalarına aralıksız devam ediyor. Bu kritik koridor, ülkenin batı illerini Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne bağlamanın yanı sıra, Çin’den başlayıp Orta Asya, Hazar Denizi ve Kafkasya üzerinden Türkiye’ye uzanan geniş kapsamlı Orta Koridor‘un da en önemli güzergahlarından biri olacak. Proje, modern kara ve demir yolu hatlarının inşasıyla Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünü pekiştirirken, bölgedeki ulaşım ve ticaret ağlarını da kökten değiştirmeyi hedefliyor.

2. Karabağ Savaşı Sonrası Dönemin Stratejik Hamlesi

Zengezur Koridoru’nun hayata geçirilmesi, 2. Karabağ Savaşı’nın ardından gelen diplomatik adımların bir sonucudur. 10 Kasım 2020 tarihinde Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya liderleri arasında imzalanan üçlü bildiri, bölgede barışın ve istikrarın tesis edilmesinin yanı sıra, ekonomik ve ulaşım bağlantılarının açılmasına dair önemli maddeler içeriyordu. Bu bildirinin en kilit maddelerinden biri, Azerbaycan ile Nahçıvan arasında kesintisiz kara ve demir yolu ulaşımının sağlanması mutabakatıydı. Bu mutabakat, onlarca yıldır devam eden abluka ve kopukluğu sona erdirme potansiyeli taşıyordu.

Azerbaycan, savaşın zaferle sonuçlanmasının ardından vakit kaybetmeden, kendi egemenlik alanındaki topraklardan Ermenistan sınırına uzanacak kara ve demir yollarının yapımına büyük bir hızla başladı. Bu adımlar, Azerbaycan’ın Nahçıvan ile doğrudan bağlantı kurma konusundaki kararlılığını ve bölgesel entegrasyona verdiği önemi açıkça gösterdi. Zengezur Koridoru’nun Azerbaycan topraklarındaki kısmında demir yolu ve kara yolu çalışmaları olağanüstü bir tempoyla devam ederken, koridorun Ermenistan kısmıyla ilgili diplomatik görüşmeler ve inşaat hazırlıkları sürmekte, ancak Ermenistan tarafından bu hususta henüz somut bir adım atılmamıştır.

Alternatif Güzergahlar: Bölgesel Güvenlik ve Esneklik

Azerbaycan, Ermenistan ile yaşanabilecek olası gecikmeler veya farklı senaryolar karşısında stratejik bir esneklik sergileyerek alternatif güzergahlar üzerinde de çalışmalar yürütmektedir. Bu kapsamda, ülkeyi İran üzerinden Nahçıvan’a bağlayacak yeni kara ve demir yolu hatlarının inşası konusunda Tahran yönetimiyle önemli bir anlaşmaya varıldı. İki ülke arasında imzalanan bu anlaşmalar gereği, Aras Nehri üzerinde modern kara yolu ve demir yolu köprüleri inşa edilerek Nahçıvan’a İran üzerinden de güvenli ve kesintisiz bir ulaşım sağlanacak.

Bu alternatif güzergah, Azerbaycan’ın Nahçıvan ile olan bağlantısını güçlendirmekle kalmayacak, aynı zamanda bölgesel jeopolitik riskleri de minimize edecektir. Ermenistan ile nihai bir mutabakat sağlanması durumunda, Azerbaycan hem Ermenistan hem de İran üzerinden Nahçıvan’a ulaşım için iki farklı ve güçlü alternatife sahip olacak. Bu durum, Bakü için stratejik bir avantaj ve bölgenin ulaşım altyapısı için de büyük bir kazanım anlamına gelmektedir.

Horadiz-Ağbend Hattı: Yeniden Dirilişin Sembolü

Zengezur Koridoru’nun Azerbaycan topraklarındaki en önemli ve yoğun şekilde çalışılan bölümü, Fuzuli ilinin Horadiz kasabasından Ermenistan sınırındaki Zengilan ilinin Ağbend kasabasına uzanan Horadiz-Ağbend hattıdır. Bu hattın inşası, Azerbaycan Devlet Demir Yolları tarafından büyük bir özveriyle gerçekleştirilmekte olup, projede Türk şirketleri de tecrübe ve bilgi birikimleriyle aktif olarak yer almaktadır. Bu iş birliği, iki kardeş ülke arasındaki güçlü bağların ve ortak kalkınma vizyonunun da bir göstergesidir.

Demir Yolu Çalışmaları Hız Kesmiyor

Toplam 110,4 kilometrelik bu demir yolu hattı üzerinde, 9 istasyonun yanı sıra köprüler, araç geçitleri, tüneller ve drenaj boruları gibi yaklaşık 500 farklı yapı inşa edilmektedir. Bu kadar karmaşık bir altyapının bu kadar kısa sürede hayata geçirilmesi, Azerbaycan’ın mühendislik ve inşaat kapasitesinin geldiği noktayı gözler önüne sermektedir. Projelendirme çalışmalarının yüzde 82’si, inşaat çalışmalarının ise yüzde 45’i tamamlanmış durumdadır. Bugüne kadar hattın 69,7 kilometrelik bölümüne ray döşeme işlemleri başarıyla gerçekleştirilmiştir.

Ancak bu devasa projenin inşası, beraberinde bazı zorlukları da getirmektedir. Ermenistan’ın işgal döneminde döşediği mayınların temizlenmesi ve bölgenin zorlu arazi koşulları, inşaat ekipleri için önemli engeller oluşturmaktadır. Buna rağmen, hattın her iki kısmındaki 30 metrelik alanın mayınlardan titizlikle temizlenmesi, güvenlik ve ilerleme adına kritik bir adımdır. Tüm bu zorluklara rağmen, Horadiz-Ağbend demir yolu hattının yıl sonuna kadar tamamlanması hedeflenmektedir. Bu hattın tamamlanmasıyla, bölgedeki lojistik ve taşımacılık kapasitesinde önemli bir artış yaşanacak, Azerbaycan’ın Batı bölgeleri ile Nahçıvan arasındaki bağlantının ilk ve kritik aşaması tamamlanmış olacaktır.

Kara Yolu da Yüzde 80’in Üzerinde Tamamlandı

Demir yolu hattına paralel olarak, Azerbaycan aynı güzergah üzerinde modern bir kara yolu ağı da inşa etmektedir. Horadiz’den Ağbend kasabasına uzanan 123,5 kilometrelik bu yeni kara yolu, Zengezur Koridoru’nun tamamlayıcı ve vazgeçilmez bir parçasıdır. Azerbaycan Otoyolları Devlet Ajansının koordinasyonunda yürütülen bu devasa inşaat projesi de yine Türk şirketleri tarafından hayata geçirilmektedir. Türk firmalarının tecrübesi ve kalitesi, projenin uluslararası standartlarda ilerlemesini sağlamaktadır.

Bazı bölümleri 4, bazı bölümleri ise 6 şeritli olarak tasarlanan bu geniş ve modern otoyol, bölgedeki trafik yoğunluğunu rahatlatacak ve ulaşım sürelerini önemli ölçüde kısaltacaktır. Kara yolu üzerinde 58 alt geçit, 27 köprü ve 3 tünel gibi mühendislik harikaları inşa edilmektedir. Elde edilen son bilgilere göre, kara yolunun yüzde 80’inden fazlası tamamlanmış durumdadır. Bu ilerleme hızı, Azerbaycan’ın altyapı projelerine verdiği önemi ve uygulama kapasitesini gözler önüne sermektedir. Bu yeni kara yolu, ticari taşımacılığın yanı sıra bölgesel kalkınma ve insan hareketliliği için de büyük faydalar sağlayacaktır.

Zengezur Koridoru: Türkiye ile Azerbaycan Arasında Yeni Bir Köprü

Zengezur Koridoru, sadece Azerbaycan için değil, tüm Türk dünyası ve uluslararası ticaret için stratejik bir öneme sahiptir. Halihazırda Bakü’den Horadiz kasabasına kadar uzanan kara yolu ve demir yolu hatları işlek durumdadır. Ancak bu hatların Horadiz’den Ermenistan sınırına kadarki kısmının bazı bölümleri, Ermenistan işgali döneminde ne yazık ki tahrip edilmiş, bazı bölümleri ise yapılan baraj suları altında kalmıştır. Bu nedenle, Horadiz’den Nahçıvan’ın Ordubad iline uzanacak olan 166 kilometrelik tamamen yeni bir demir yolu hattının inşası planlanmaktadır.

Koridorun Ermenistan topraklarından, tarihsel Zengezur bölgesinden geçecek olan 43 kilometrelik bölümünün inşaatı ise iki ülke arasında sağlanacak nihai mutabakattan sonra başlayacaktır. Bu bölümün açılması, koridorun tam kapasiteyle işlemesi ve bölgesel entegrasyonun zirveye çıkması için hayati önem taşımaktadır. Öte yandan, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti içerisinde yer alan Ordubad’dan, Türkiye, Ermenistan ve İran sınırlarına yakın konumda bulunan Velidağ İstasyonu’na kadarki mevcut 158 kilometrelik demir yolu hattı ise kapsamlı bir tamir ve modernizasyon sürecinden geçirilecektir. Bu da Nahçıvan’ın iç ulaşım ağını güçlendirecek ve koridorun entegrasyonunu sağlayacaktır.

Kars-Nahçıvan Demir Yolu: Türk Dünyasının Kalbi

Zengezur Koridoru’nu tamamlayıcı nitelikte, Türkiye ve Azerbaycan arasında bir diğer kritik ulaşım projesi de Kars-Nahçıvan demir yolu hattıdır. Bu proje, Türkiye’yi doğrudan Nahçıvan’a bağlayarak Türk dünyası arasındaki fiziki bağlantıyı güçlendirecek ve Orta Koridor’un Türkiye uzantısını daha da anlamlı kılacaktır. Projenin ihalesi yapılmış olup, inşaat çalışmalarının yıl içerisinde başlaması planlanmaktadır. Kars-Nahçıvan demir yolu, Kars’ı bir lojistik üssü haline getirirken, Nahçıvan’ın ekonomik izolasyonunu tamamen kıracak ve Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ticari ve kültürel bağları daha da derinleştirecektir.

Bölgesel ve Küresel Etkiler

Bu projelerin tümü başarıyla gerçekleştirildiğinde, Türkiye ile Azerbaycan arasında doğrudan ve kesintisiz yeni bir ulaşım bağlantısı sağlanmış olacaktır. Bu sadece iki ülke için değil, tüm bölge için tarihi bir dönüm noktasıdır. Aynı zamanda Türkiye ile Rusya arasında, Azerbaycan üzerinden kesintisiz kara ve demir yolu iletişimi sağlanmış olacak, bu da Doğu-Batı ve Kuzey-Güney koridorları açısından yeni fırsatlar yaratacaktır. Zengezur Koridoru’nun tam olarak hayata geçmesi, bölgesel ticareti canlandıracak, ulaşım maliyetlerini düşürecek ve bölge ülkeleri arasındaki ekonomik entegrasyonu hızlandıracaktır.

Koridor, Çin’den Avrupa’ya uzanan Orta Koridor üzerinde transit süresini önemli ölçüde kısaltacak ve alternatif bir güzergah sunarak küresel tedarik zincirlerinin çeşitlenmesine katkı sağlayacaktır. Bu durum, Azerbaycan’ı Kafkasya’nın önemli bir transit merkezi haline getirirken, Türkiye’nin de küresel lojistik ağındaki stratejik konumunu daha da güçlendirecektir. Zengezur Koridoru, sadece bir ulaşım hattı olmanın ötesinde, bölgesel barış, istikrar ve refahın anahtarı olarak görülmektedir. Azerbaycan’ın bu projeye olan kararlı yaklaşımı, Güney Kafkasya’nın geleceğinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirilmektedir.